ilustracija: Bogdana Perović

piše: Aleksandra Vujić

Veles je bog životinja, naročito stoke, polja, šuma, plodnosti i vegetacije. Slovenima je bio vrlo bitan jer se brinuo o prehrani ljudi, prvo kao zaštitnik šume, gde je bio izvor hrane u sakupljačkoj zajednici, a kasnije kao zaštitnik stoke i useva. U kasnijim tekstovima povezivan je sa demonima i podzemnim svetom i, kao i većini važnih paganskih bogova, dodavani su mu negativni epiteti i osobine.

Važnost koju je ovaj bog imao pri žetvi pokazuje i običaj da se prvi ili poslednji snop žita koji se poseče prilikom žetve uveže i naziva Velesovom bradom. To žito se potom koristi za setvu naredne godine, ili za slavski kolač.

Vlasi, poznati kao stočari, dobijaju ime upravo po ovom božanstvu.

Kako je zaštitnik životinja, on može uzimati njihovo obličje, mada se najčešće pojavljuje kao medved, šumski car i zaštitnik. Ipak, kada se paganstvo proredilo, i Veles je postao sveti Vlaho, zaštitnik Dubrovnika, javlja se i Veles u obličju vuka. Kasnije se javlja i obličje bika, i to kada se Veles asimiluje sa svetim Vlasijem u Rusiji, zaštitnikom stada. Ova prisutnost Velesa kod svih Slovena svedoči o visokom položaju ovog boga u panteonu slovenskih bogova. Neretko se Veles prikazuje kao snažan mladić sa rogovima, ili, potpuno suprotno, kao starac sa dugom bradom i štapom u ruci.

ilustracija: Bogdana Perović

Veles je bio u konstantnom sukobu sa Perunom, koji se svojim gromovima ustremljivao na svog suparnika. Kada su Velesu pripisivane negativne osobine, pa je često krao stoku i otimao ljude, Perun ga je gađao gromovima i tako ga terao nazad u skrovište. Prema drugom mitu, Veles u obličju zmije gmiže uz Drvo sveta, a Perun ga gađa gromovima, a kada ga pobedi, izaziva kišu kao način proslave za pobedu. Na ovaj način smrtnici su objašnjavali čestu pojavu grmljavine koju potom prati kiša.

Sloveni svet predstavljaju kao gigantski hrast, u čijem je korenu svet mrtvih. Tu je Veles, u obličju zmije ili zmaja, umotan oko korena hrasta, dok je Perun u samoj krošnji, predstavljen kao orao.

Po Velesu je ime dobio jedan interesantan skup zapisa iz, navodno, 10. veka – Velesova knjiga. Ova knjiga je zapravo skupina zapisa na brezovim daščicama, koja je pisana vlesovicom i koju su, navodno, pisali Rusi, a koja govori o drevnoj slovenskoj religiji i istoriji. Velesova knjiga sastoji se od religijskih i istorijskih zapisa i umetnutih naravoučenija i pouka. Naučni krugovi tvrde da je ovo delo falsifikat, ali, uprkos tome, neopagani koriste ovaj tekst kao svoju svetu knjigu.

Interesantan je i delimično zaboravljeni festival posvećen Velesu, koji se održava pred kraj godine, kada sunce slabi i kada Veles u svet živih pušta mrtve. Praznik je nosio naziv Velika noć, negde se zadržao kao Koledo. Tada se mladići oblače u krzno životinja, najčešće ovčije runo, stavljaju maske i prave buku i pevaju, to je nešto kao slovenska Noć veštica.

 decembar, 2021.

Leave a Reply

Your email address will not be published.