piše: Ksenija Kalezić
U Glavnoj ulici broj 9 u Zemunu, odnedavno je ponovo otvoren Zavičajni muzej, smešten u nekadašnjoj cincarskoj kući porodice Spirta sa polovine 19. veka. Kada je muzej zatvoren 2002. godine, posle skoro pola veka rada, Zemun je ostao bez glavne ustanove za baštinjenje bogate lokalne istorije. Dvadesetog septembra 2025. godine, Zavičajni muzej Zemuna ponovo otvara vrata slučajnim i namernim prolaznicima izložbom Svetlost italijanskog slikarstva XVII veka u Galeriji Borgeze.
Izložbu organizuju Galerija Borgeze u Rimu i Italijanski institut za kulturu u Beogradu u saradnji sa Ambasadom Italije u Beogradu i Muzejom grada Beograda, a priređuje je Emanuela Setimi pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture Republike Srbije i Grada Beograda. Tematika izložbe kojom je ponovo otvoren Zavičajni muzej Zemuna daleko je od zavičaja, kako se bavi italijanskim slikarstvom 17. veka.
Iz daleke Galerije Borgeze, u Zemun stižu tri slike rimske bogate kolekcije. Izložene u cincarskoj, neogotičkoj (po romantičarskoj zamisli arhitekte Hajnriha Frajhera fon Ferstela) trgovačkoj kući, ove slike pred publikom nastupaju kao turisti željni deljenja svih priča kojima su tokom vekova svedočili. Prelazak praga muzeja se i čini svojevrsnim putovanjem kroz vreme i prostor, gde bez pasoške kontrole i vremeplova nestaje zemunska gužva Glavne ulice i njene šarene arhitekture i pojavljuje se enterijer potčinjen svetlu i njegovom položaju u slikarstvu.
Barokno italijansko slikarstvo 17. veka se može suštinski sažeti u jedan pojam – svetlost. Svetlost dalje igra ključnu igru u komponovanju scene, stvaranju dramatične tenzičnosti, dinamičnih oblika, živopisnih pokreta i odlučujućih kontrasta na platnu. Poseban osećaj za značaj svetlosti u likovnom izražaju imao je Karavađo, često citiran i na zemunskoj izložbi. Njegov naturalistički pristup svetim ličnostima menja koncept religijske umetnosti, dok se scene ističu i oživljavaju njegovim smelim kontrastima.
Karavađovim koracima idu i umetnici čija su dela prikazana na izložbi. Njihova specifična svetlost, koja dolazi sa određenog izvora na slici, zahteva da se prostor u kojima su izložene prilagodi njihovim odlikama i pruži im neophodnu tamu za jasniju vidljivost njihovog svetla. Iako su ostale uskraćene neophodne tame, slike i dalje čine dobre reprezente umetnosti kojoj pripadaju. U pitanju su Josif tumači snove zatvorenicima Đovanija Frančeska Gverijerija, Svetog Sebastijana neguju pobožne žene Frančeska Rustičija zvanog Rustikino i Samson pruža roditeljima saće meda Đovanija Frančeska Barbijerija zvanog Gverčino.
Religijska tematika ovih dela uslovljena je novim baroknim pristupom koji podrazumeva predstavljanje telesnosti svetaca. Tako agonija svetog Sebastijana postaje ekvivalentna njegovim ranama, žene koje ga leče svom zadatku pristupaju sa ozbiljnošću koju prati neizvestan ishod, a upravo upotreba svetlosnog kontrasta čini ovu scenu dramatičnom, ali bez ikakvog prizvuka patetike. Gverijerijev Josif čini deo kompozicije koja u najvećoj meri podseća na Karavađovo delo Pozivanje svetog Mateje. Sličnosti sa ovim kanonskim baroknim delom pronalaze se u ispruženoj ruci i prozoru kao izvoru svetla koji dodaju dinamičnu dijagonalu kompoziciji. Samson, sa druge strane, crpi dramatični potencijal samog značenja scene, koja se ističe svojom vertikalnom simetrijom.
Italijanska dela će biti izlođena u Zemunu do 5. decembra 2025. godine. Zavirite u galeriju i prepustite se igri boja i svetlosti.
novembar, 2025.
