Lav Nikolajevič Tolstoj je za glavne junake svog romana Ana Karenjina uzeo likove iz visokog moskovskog i peterburškog društva. Većina njegovih junaka su visokoobrazovani ljudi koji na dvorovima, sedeljkama i sastancima raspravljaju o važnim društvenim pitanjima: o položaju plemstva i seljaštva, o ekonomiji, političkim pitanjima, o školama i univerzitetima, o nauci, pa i o književnost i umetnosti.

U svom delu Ana Karenjina Lava Tolstoja Mila Stojnić poredi intelektualni nivo Tolstojevih junaka sa Puškinovim junacima u Evgeniju Onjeginu. Ona ističe da su Tolstojevi junaci temeljno obrazovani ljudi, dok je kod Puškina društvo poluobrazovano. Zato Tatjanine tetke još čitaju viteški roman iz 17. veka o Kraljeviću Bovi i literaturu poznaju samo toliko koliko im je potrebno da se isprazno oduševljavaju engleskim sentimentalistima („Ah, Ričardson. Ah, Grandison…”). Samo nekoliko decenija kasnije Tolstojevi junaci pokazuju da kod njih nema praznog oduševljenja književnim delima. Oni ih istinski poznaju, citiraju sentence iz lepe književnosti i sa žarom raspravljaju o njima. Ana Karenjina ne čita viteške romane, kao Puškinove junakinje, već engleske romane posvećene „sreći”.

Najveću pažnju čitaoca najverovatnije privlači engleski roman koji Ana čita u vozu za Sankt Peterburg, nakon susreta sa Vronskim.

„Ana Arkadijevna je čitala i razumevala, ali joj je bilo neprijatno čitati, tj. pratiti život drugih ljudi. Isuviše je htela i sama da živi. Ako je čitala kako junakinja romana dvori bolesnika – htela je da to ona ide nečujnim koracima po bolesnikovoj sobi; ako je čitala kako član parlamenta drži govor, htela je ona da drži taj govor; ako je čitala kako ledi Meri jaše iza čopora lovačkih pasa i zadirkuje svoju snahu i iznenađuje svakoga svojom smelošću, htela je ona to da čini.”

Lav Nikolajevič Tolstoj, Ana Karenjina

Postavlja se pitanje koji to engleski roman Ana čita?

Žan Onore Fragonar, "Devojka čita knjigu", foto: Wikipedia

A.N Vilson smatra da Ana drži u rukama roman Entonija Trolopa. Ana Karenjina je pisana između 1873. i 1878. godine, a poznato je da je u to vreme Tolstoj čitao i divio se Trolopovom romanu iz parlamentarnog života pod nazivom Premijer. Radnja ovog romana kulminira samoubistvom negativca, Ferdinanda Lopeza, koji se bacio pod voz u pokretu. Veruje se da je za Anino samoubistvo na železničkoj stanici zaslužan upravo Premijer. Međutim, u Premijeru nema scene u kojoj junak sastavlja govor za parlament. Ta scena je najverovatnije iz drugog Trolopovog romana Finijas Fin, irski poslanik iz 1869. godine. Što se tiče jahanja ledi Meri, to je verovatno aluzija na još jedan Trolopov roman Da li je on mangup? Iz 1878. godine u kojem junakinja Meri Čermen izaziva uštogljene sestre svog muža plesanjem i lovom. Što se tiče junakinje koja neguje bolesnika pretpostavlja se da je to aluzija na svojevremeni bestseler Šarlote Jong iz 1853. godine pod nazivom Naslednik Redklifa u kome junaka Gaja na samrtničkoj postelji neguje njegova mlada žena Ejmi, a on, pod uticajem njene nežnosti i brige, počinje da se kaje zbog svog razvratnog života.

Iz ovoga možemo zaključiti da Ana ne čita engleski roman, već engleske romane, nešto što možemo posmatrati kao arhetip engleskog romana koji tipizira žanr. Gomila engleskih viktorijanskih romana bila je optimističnog pogleda na svet, posvećena sreći, i velika većina njih imala je srećan žavršetak. Čak je i Virdžinija Vulf tvrdila da u čitavoj engleskoj književnosti postoji samo jedan roman za odrasle, a to je Midlmarč od Džordža Eliota (odnosno Meri En Evans, koja je objavljivala svoje romane pod ovim pesudonimom). Stvaranjem ove mešavine romana Tolstoj kao da je želeo, na neki način, da ismeje engleske „zašećerene” romane i njihovu ideju sreće i da istakne da će on napisati knjigu drugačije vrste, koja je jača, tužnija i realističnija od svog tog dotadašnjeg slatkog štiva.

piše: Tamara Živković

Leave a Reply

Your email address will not be published.