„Sestre Bronte”, Patrik Bronvel Bronte, foto: Wikipedia

Remek-dela poput „Orkanskih visova”, „Džejn Ejr” i „Stanarke napuštenog zamka” potekle su iz pera triju sestara – Bronte. Od potisnutih emocija koje se javljaju između Džejn i gospodina Ročestera, do neizdržive strasti između Hitklifa i Keti, sestre su pokrile čitav spektar emocija, od suptilnih do divljih i strastvenih. Ali njihovi romani su mnogo više od ljubavnih priča.

Šarlot Bronte i njene sestre Emili i En Bronte napravile su preokret u dotadašnjoj književnosti. Svojim romanima šokirale su javnost viktorijanske Engleske prvenstveno time što su dokazale netačnost stereotipnog mišljenja o ženskim autorima koje je tada bilo zastupljeno, a zatim i otvorenom kritikom i pokretanjem pitanja koja su bila neobična za to doba. Ambijent i uslovi u kojima su živeli, iako jednolični i sumorni, služili su im kao inspiracija za romane.

Stanovale su tik uz groblje, u zabačenim pustarama Jorkšira, u mestu koje je u tadašnjoj Engleskoj bilo jedno od najzagađenijih, a kolera i tifusna groznica su toliko uznapredovale da je smrtnost dece iznosila čak 50 odsto, a prosečan životni vek tek 26 godina. Pored tri uspešne književnice, porodica je imala još dve devojčice koje su umrle od tuberkuloze u internatu. Pitanje je sa koliko autorki bi se ponosila porodica Bronte da se to nije dogodilo.

Sve devojčice su živele u tom internatu koji je važio za jedan od najgorih u Engleskoj. Nakon smrti sestara, otac ih je vratio kući. Upravo su uslovi u tom internatu i iskustva iz istog nagnali Šarlot da napiše čuveni roman Džejn Ejr u kojem je detaljno opisan položaj štićenice lošeg internata, kao i njena budućnost.

Po romanu „Džejn Ejr” snimljen je 21 film, a po „Orkanskim visovima” čak 27 filmova.

Jedini muškarci u životu ovih sestara bili su njihov otac i brat. Sestre su kreativni rad koristile kao ventil za svoju seksualnost, putenost i temperamentnost koju nisu mogle da izraze na drugačiji način. Junakinje svojih romana su oblikovale da budu upravo takve.

Izdanje pesama sestara Bronte iz 1846. godine, pod pseudonimom, foto: Wikipedia

U tadašnjim društvenim okolnostima predrasude koje su pratile ženske autore bile su neizbežne, zbog čega su sestre prva dela objavljivale pod muškim pseudonimima. Najpre su objavile zajedničku zbirku pesama 1846. godine. Koristile su muška imena zajedničkog prezimena (Bel), dok su imena smislile tako što su iskoristile prva slova svojih imena (Kurer, Akton i Elis). Uprkos naporima, knjiga poezije nije doživela uspeh i prodata je u samo dva primerka.

Ipak, sestre nisu bile obeshrabrene i okrenule su se pisanju romana, što im je mnogo bolje išlo. En je objavila svoj roman Agnes Grej 1847. godine. U roku od godinu dana (1847/8) sve tri su objavile romane koji će postati klasici britanskog romantičarskog romana. Šarlot je objavila Džejn Ejr, Emili Orkanske visove, a En Stanarku napuštenog zamka.

Romani Agnes Grej i Džejn Ejr inspirisani su iskustvima En i Šarlot i govore o tadašnjem nesigurnom položaju guvernanti, kao i o njihovom odnosu sa porodicama za koje su radile. Delo Stanarka napuštenog zamka je kritikovano jer je eksplicitno prikazivalo grubost i surovost supruga alkoholičara, te nije bilo podesno štivo za devojke zbog feminističkih stavova. Roman je bio toliko ispred svog vremena da je čak i Šarlot mislila da je previše feminističan i da ga ne treba objaviti. Ipak, roman je objavljen i doživeo je ogroman uspeh.

Tek što su zakoračile u literarne vode, tragedije su počele da se nižu. Njihov brat, Branvel, preminuo je u maju 1848. godine. Kako je bio vrlo poročan, a medicina u to vreme nerazvijena dovoljno, ne zna se zasigurno da li je umro zbog zloupotrebe opijuma, tuberkuloze ili bronhitisa prouzrokovanog pićem. U narednih devet meseci i Emili i En su umrle od posledica tuberkuloze, Emili u 31. godini, a En u 29.

Šarlot je nastavila rad na romanima, otkrila je svoje pravo ime i izašla u javnost uspostavljajući kontakte sa mnogim poznatim piscima. Pored svojih dela, objavila je roman koji njena sestra nije stigla pre smrti. Roman Širli objavila je 1849. godine, a roman Vilet 1853. Enine Orkanske visove objavila je 1850. godine, dve godine nakon smrti autorke.

Ime Širli, koje se do tada davalo muškarcima, nakon objave istoimenog romana postalo je jedno od omiljenih imena koja se daju devojčicama u Velikoj Britaniji.

Šarlot je umrla 1855. godine, devet meseci nakon udaje, od posledica ozbiljnih mučnina koje su se javile u trudnoći. Posthumno je objavljen roman Profesor, koji je napisan pre Džejn Ejr.

Romani sestara Bronte značajni su zbog prikaza žena u društvu viktorijanske Engleske. Njihovi romani sadrže elemente feminizma, seksualnosti ali i religije – spoj koji onovremeno nije bio tako čest. Istaknuta je individualnost ženskih likova, njihovi karakteri, izolacija pa čak i zlostavljanje. Sestre su kroz romane iskazivale stav prema brojnim pitanjima kao što su empatija, ideje o ličnom razvoju, porodica, smrtnost, pa čak i odnos prema životinjama.

 piše: Aleksandra Vujić

2 thoughts on “Sestre Bronte”

  1. …Odlican tekst o jos uvijek mnogim citateljima knjiga i gledateljima filmova nedovoljno poznatim zenskim knjizevnicima, koje su poput svojih muskih kolega, stvarale sjajna i vrlo kompleksna literarna djela. Usput, hvala vam sto ste vas casopis posvetile mojoj malenkosti 😉

Leave a Reply

Your email address will not be published.