foto: Ana Stojković

piše: Ana Stojković

„Sve srećne porodice liče jedna na drugu. Svaka nesrećna porodica je nesrećna na svoj način.”

Ana Karenjina, Lav Tolstoj

Ovom rečenicom počinje delo ruskog klasika, Lava Nikolajeviča Tolstoja. Da se setim knjige Ana Karenjina, koja kroz celu fabulu prati emotivnu priču između grofa Vronskog i gospođe Oblonske, podstakla me je 145. godišnjica od početka Srpsko-turskog rata. Ovaj rat za našu državu bitan je ne samo zbog istorijskog značaja u borbi za nezavisnost slovenskih naroda već i zbog fenomena ruskog dobrovoljačkog pokreta koji se pojavljuje u to vreme. Jedan od dobrovoljaca bio je i ruski pukovnik Nikolaj Rajevski, koji je stradao herojskom smrću u bici kod Donjeg Adrovca. U istorijskim spisima ova bitka opisana je kao jedna od najkrvavijih. Odigrala se 20. avgusta 1876. godine u selu Donji Adrovac kod Aleksinca.

Telo Nikolaja Rajevskog sahranjeno je u porti manastira Svetog Romana u Đunisu. Majka Rajevskog je kasnije prenela pepeo svog sina u njegovu domovinu, u grobnicu Rajevskih, na porodičnom imanju Erazmovka u Čigirinskom srezu Kijevske gubernije. Na mestu njegove pogibije, zalaganjem kraljice Natalije Obrenović, i na molbu porodice Rajevskih, podignut je kameni krst sa natpisom „Ruski pukovnik Nikolaj Rajevski u borbi sa Turcima pogibe na ovom mestu 20. avgusta 1876. godine”.

foto: Ana Stojković

Dvadeset sedam godina kasnije ovde je podignuta i crkva Svete Trojice, u srpskom narodu poznata kao Crkva Vronskog ili Ruska crkva. Rusku crkvu sagradili su Mihajlo Nikolajević Rajevski i njegova supruge Marija 1903. godine. Kraljica Natalija je otkupila zemljište za crkvu.

Do crkve će vas odvesti mirišljavi drvored lipa. Preporučljivo je posetiti crkvu na proleće zbog mirisa lipa, ali i šarenolikosti crkve koju još zbog razdraganih boja zovu i Šarena crkva. Mirnoća kojom odiše dvorište crkve nagnaće vas da razgledate i uočite mali spomenik koji je isklesan u peščaru, dok se u porti  crkve nalazi i spomen-česma. Kolo srpskih sestara podiglo je ovu česmu i posvetilo je pukovniku Rajevskom.

Savez dobrovoljaca Dombasa podigao je spomenik od crnog mermera koji se nalazi u porti crkve, koji je posvećen ruskim dobrovoljcima, učesnicima Srpsko-turskog rata 1876. godine.

Crkvu je oslikao slikar Dragutin Obrenović po skicama ruskog slikara Viktora Vasnecova. Na spomen-ploči piše da je crkvu gradio Josif Kolar iz Niša pod nadzorom vladike niškog Nikanora Ružičića.

Crkva ljubavi, kako je još zovu, idealna je za izlet i nadahnuće jer nosi jednu divnu ljubavnu priču. Poznato je da je Nikolaj Rajevski poslužio Lavu Tolstoju kao prototip za lik grofa Vronskog u romanu Ana Karenjina.

I posle više od jednog veka, sećanje na ratne događaje ne bledi. Svake godine lokalne vlasti zajedno sa prijateljima iz Rusije polažu vence na mesto herojskih borbi svojih predaka za oslobođenje Srbije.

januar, 2022.

Leave a Reply

Your email address will not be published.