foto: Wikipedia

piše: MoonQueen

Sedamnaesti je vek pre nove ere. Na zidovima tek podignute i sveže okrečene trospratnice bogatog trgovca iz Akrotirija na ostrvu Tira umetnik vešt u spravljanju boja oslikava zapadni deo kuće. U prostoriji na čijem ukrašavanju trenutno radi nalaziće se ženske figure odevene po poslednjoj modi i buseni rascvetale, gotovo svete biljke zvane papirus. Domaćin je tražio da se baš ova biljka oslika na zidovima jedne od tridesetak soba njegove velelepne vile jer mu je upravo trgovina papirusom donela imetak koji sada bespoštedno troši na luksuz opremanja doma. Šteta što će za samo nekoliko godina čitavo njegovo bogatstvo, zajedno sa freskama vrsnog tiranskog umetnika, progutati lava probuđenog vulkana na čijem su grotlu iznikli kosmopolitski grad Akrotiri i plavi cvetovi naslikanog papirusa.

Otprilike ovako bi mogla da zvuči priča o nastanku freske čiji smo fragment odabrali za sliku meseca jula. Nekoliko stabljika rascvetalog papirusa pronađeno je prilikom arheoloških iskopavanja u zapadnom delu građevine danas poznate po imenu Kuća dama (House of Ladies) u nekadašnjem gradu Akrotiri na ostrvu Santorini ili antički – Tira. Po svojim odlikama i datovanju koje pada u 17. vek pre nove ere ova raskošna građevina i njeno fresko-slikarstvo pripadaju kikladskoj civilizaciji koja se, kako to ime kaže, razvila na teritoriji grupe ostrva u Egejskom moru koje nazivamo Kikladi. Ova civilizacija bliska je kritskoj, a svoj uspon doživela je između 3000. i 2000. godine pre nove ere. Njeni stanovnici živeli su uglavnom od uzgoja pšenice i ječma, ovaca, koza, svinja i ribolova.

Stanovnici drevne Tire uvideli su i privilegije svoje geostrateške pozicije koju su iskoristili za trgovinu sa okolnim ostrvima. Grad Akrotiri postao je važna trgovačka luka, ključna za trgovinu bakrom na relaciji Kipar-Krit, a verovatno su pomorske veze održavane i sa severnom obalom Afrike. Impresivne javne i privatne građevine, dobro organizovan sistem kanalizacije, bogata oprema domaćinstava i zidno slikarstvo pronađeni prilikom istraživanja ovog naselja govore o njegovom kosmopolitskom duhu, prosperitetu i razvijenom i bogatom društvu koje je ulagalo u kulturu.

Danas najpoznatiji kao materijal za pisanje, papirus je u doba antike bio korišćen na različite načine – u ishrani, s obzirom na to da su pojedini delovi biljke jestivi, za pravljenje nameštaja, opreme za brodove, pa i za ukrašavanje enterijera. Verovatno dopreman iz Egipta, zahvaljujući svojoj mnogostrukoj upotrebi postao je jedna od najtraženijih sirovina širom mediteranskog basena, a pojava motiva cveta papirusa na zidovima kikladske kuće govori o povezanosti, trgovini i kulturnoj razmeni između ovih civilizacija.

Jedna od najzagonetnijih građevina drevnog Akrotirija je upravo Kuća dama, nazvana tako po motivima nekolicine sačuvanih fresaka koje su ukrašavale njene zidove. Ovu trospratnu kuću, na čijem se svakom spratu nalazilo po deset prostorija, odlikuje i otvor na tavanici kroz koji je u središnji deo kuće ulazilo prirodno svetlo. To je uslovilo da su prozori građevine manji nego na ostalim kućama iz istog perioda. Inovativna arhitektonska rešenja i unutrašnje uređenje ovog doma svedoče o bogatstvu ukućana i izuzetnom kulturnom napretku grada. Tačne godine izgradnje i oslikavanja nisu poznate, ali se pretpostavlja da su Kuća dama i njene freske nastale tokom 17. veka pre nove ere.

foto: Wikipedia

Ovaj podatak, nažalost, znači da je užitak u njihovoj lepoti bio kratkog veka. Kraj 17. veka pre nove ere doneo je velike prirodne katastrofe koje su izbrisale pojedine antičke civilizacije, među kojima se našla i kikladska. Iako je ostrvo Tira više puta do tada doživelo rušenje do temelja usled jakih zemljotresa, potresi s kraja 17. veka bili su samo upozorenje. Erupcija aktivnog vulkana koja će izazvati cunami pod čijim će talasima nestati severna obala Krita i deo egejskih ostrva uništila je i njih. Pretpostavlja se da je ovaj događaj inspirisao Platona za priču o izgubljenom kontinentu Atlantidi i da korene ove mitske civilizacije, ako je ikada postojala, treba tražiti pod naslagama vulkanskog pepela na obalama današnjeg Santorinija.

Godine 1967. počela su arheološka iskopavanja na lokalitetu Akrotiri. Od tridesetak pronađenih građevina samo su četiri detaljnije istražene. Među najreprezentativnijim umetničkim delima do sada otkrivenim nalaze se freske pronađene u Kući dama – prikazi antičkih žena i skoro pa svete biljke papirus kojoj moramo biti zahvalni što su antička filozofija, nauka i književnost, i pored svih prirodnih i društvenih nepogoda, ostali sačuvani za buduća pokolenja. 

jul, 2021.

Leave a Reply

Your email address will not be published.