piše i fotografiše: Mina Marković
U Salonu Muzeja savremene umetnosti publici je predstavljena izložba umetnika Dragana Vojvodića pod nazivom Less Sound(less), koja se bavi zvukom kao jednim od glavnih sredstava umetničkog izražavanja. Izložba je zamišljena kao multimedijalni prostor u kojem posetioci ne samo da posmatraju umetnička dela, već ih doživljavaju kroz zvuk i atmosferu prostora. Publika tako istovremeno gleda video-radove, sluša različite zvučne sadržaje i posmatra instalacije i objekte u galeriji. Kroz ukupno dvanaest instalacija i objekata različitih medija, uključujući audio i video radove, autor ukazuje na to da zvuk za njega nije samo muzika, već i govor, buka, šum i atmosfera nekog mesta, kao i tišina galerijskog prostora, pri čemu i odsustvo zvuka postaje deo umetničkog izraza.
Umetnik koristi zvuk koji je u pojedinim momentima prijatan, umirujući i ambijentalan, dok je u drugim namerno neprijatan, kroz buku, mešanje glasova, neprijatne šumove i haotične zvuke, sa ciljem da kod publike izazove određene emocionalne i psihološke reakcije.
Izložba Less Sound(less) otvorena je performansom autora izložbe Dragana Vojvodića pod nazivom The History of the hardcore, u kojem umetnik, nastupajući kao di-džej, kombinuje gramofonske ploče različitih muzičkih žanrova sa ideološkim i nacionalnim audio-narativima. Ovim performansom, otvaranje izložbe odmah je ukazalo na jednu od ključnih ideja umetnikovog rada – da zvuk može postati sredstvo društvene kritike, ali i oblik bunta i otpora kolektivnoj manipulaciji.
Kroz svoje radove autor istražuje na koji način zvuk utiče na čoveka, kako se kroz zvuk oblikuju sećanja, kao i na koji način prostor, istorija i društvene okolnosti ostavljaju trag i utiču na identitet. Umetnik se bavi temama ratova, društvenih kriza, egzila ali i iskustvom generacije koja je odrasla u Jugoslaviji i prošla kroz proces njenog raspada. Upravo se na samom ulazu može videti instalacija od polomljenih Jugoton ploča. Ploče pripadaju jednoj od najpoznatijih i najvažnijih izdavačkih kuća bivše Jugoslavije, pa se njihovim lomljenjem simbolično prikazuje nestanak jednog zajedničkog identiteta, kao i kulturnog i društvenog prostora koji je nekada postojao. Njihovo postavljanje u kružnu formu dodatno upućuje na ideju celine koja više ne postoji i na osećaj praznine i odsutnosti.
U nastavku izložbe, instalacije koje se odnose na zvuke gradova predstavljene kroz audio i video radove, imaju posebno značenje. Tako zvuci Pariza, pariskih kafića, turista, buke metroa, protesta, gužve, ali i imigranata i beskućnika govore o savremenom društvu, društvenim razlikama, kao i o tome kako isti grad može istovremeno biti prostor slobode, kulture ali i nejednakosti. Video-rad pod nazivom HYPEROBJECT_FUKUSHIMA 2019 nastao je nakon posete Dragana Vojvodića području Fukušime, osam godina nakon nuklearne katastrofe. U radu umetnik, kroz lični doživljaj, beleži prostor koji je trajno promenjen posledicama radijacije i nuklearne katastrofe. Kroz montažu, vizuelne efekte i zvuk prenosi se atmosfera nelagode i osećaj tihe i nevidljive opasnosti. Rad govori o posledicama ekološke katastrofe, osećaju nesigurnosti i nelagode, ali i o tome kako prostor može ostati obeležen traumom čak i kada se na prvi pogled čini tihim, praznim i mirnim.
Na izložbi je predstavljen i video-rad Scream, nastao 2005. godine kao reakcija na društvene i političke događaje u bivšoj Jugoslaviji tokom devedesetih godina. Rad je realizovan kroz akciju više učesnika, tadašnjih srednjoškolaca, čije je odrastanje bilo obeleženo društvenom i političkom krizom, kao i pritiskom u kojem su i učesnici i sam umetnik živeli. Inspirisan čuvenom slikom Edvarda Munka Krik, umetnik je individualni krik pretvorio u simbol kolektivnog i univerzalnog straha, osećaja nesigurnosti, napetosti i pritiska u društvu. Zbog toga ovaj rad i nakon dvadeset godina deluje aktuelno, jer prikazuje stanje trajne društvene i lične egzistencijalne krize, nesigurnosti i pritiska.
Na izložbi je vizuelno veoma upečatljiva i prostorno najdominantnija instalacija Soundtrack of One’s Life, koja se sastoji od 41 crno-belog omota gramofonskih ploča koje je Dragan Vojvodić skupljao godinama. Među njima se ističu omoti ploča bendova poput The Cure, Joy Division, Aphex Twin, Sonic Youth, Šarlo Akrobata i mnogi drugi. Omoti ploča u ovom radu prelaze iz privatne kolekcije u javni prostor galerije, pri čemu naglašena crno-bela estetika omota ističe lična sećanja i uspomene vezane za formiranje umetnikovog muzičkog ukusa u periodu kada je muzika imala izuzetnu ulogu u oblikovanju ličnog identiteta i načina izražavanja.
Instalacija Framework predstavlja još jedan primer rada koji se bavi predmetima kao nosiocima sećanja i identiteta. Sastoji se od 108 crnih papirnih unutrašnjih omota gramofonskih ploča, koje je umetnik iz njihove prvobitne zaštitne funkcije transformisao u geometrijsku celinu, u samostalne vizuelne objekte i arhivu muzičkog sećanja i iskustva. Na taj način uspostavlja se odnos između prisustva i odsustva, između nekadašnjeg muzičkog sadržaja koji se čuvao i sadašnje praznine. Praznina se ovde ne posmatra kao odsustvo, već kao prostor u kojem se sećanja aktivno oblikuju.
Kao poseban rad izdvaja se LP vinil Soundless sa snimljenom tišinom, izrađen u tiražu od 10 primeraka, u trajanju od oko 20 minuta. Omot ploče je ručno napravljen i štampan na Gutenbergovoj presi. Inspirisan konceptualnom i fluksus umetnošću kao i delom Džona Kejdža 4’33”, umetnik realizuje ploču koja ne sadrži zvuk, čime dovodi u pitanje samu prirodu medija. Ploča umesto muzike reprodukuje tišinu, pa tako odsustvo zvuka postaje centralni sadržaj dela. Izgled ploče, crni omot sa utisnutim crnim slovima na crnom polju, referiše na najpoznatije delo Kazimira Maljeviča Crni kvadrat i na ideju praznine i tišine. Upravo tišina ovog dela postaje metafora praznine i odsustva, podstičući publiku da promišlja o prirodi zvuka, odsustvu zvuka i značenju medija.
Izložba Less Sound(less) ukazuje na to da zvuk može prenositi emocije, sećanja i društvene poruke jednako snažno kao i vizuelna umetnost. Kroz buku, muziku, govor, različite audio i video efekte, instalacije, objekte ali i tišinu galerijskog prostora, Dragan Vojvodić govori o savremenom društvu, identitetu, ličnom iskustvu i sećanju, kao i o kolektivnom pamćenju. Publika izložbu Less Sound(less) može posetiti do 6. jula 2026. godine u Salonu Muzeja savremene umetnosti, u periodu od 12 do 20 časova.
jun, 2026.
