piše: Aleksandra Vujić
Na uglu dve stare pančevačke ulice već više od dvesta godina stoji kip Svetog Florijana, zaštitnika vatrogasaca. Podignut 1813. godine, nakon razornog požara koji je pogodio Donju varoš, ovaj gvozdeni spomenik postao je deo kulturne baštine Pančeva. Figura rimskog vojnika s vedrom vode, okrenuta prema kući u plamenu, podseća na trenutak kada je grad uspeo da se odupre stihiji i obeleži svoju obnovu. Danas, kip Svetog Florijana ostaje simbol zahvalnosti, ali i opreza koji Pančevo ponosno čuva.
Manje je poznato da je Sveti Florijan, pored vatrogasaca, zaštitnik i pivara, dimničara, vojnika i sapundžija, ali i Poljske i Linca.
Ali ko je bio Florijan, pre nego što je postao svetac? Čitajući knjigu Mali vodič kroz istoriju i kulturu Pančeva Nenada Živkovića i Živane Krejić, saznali smo da je rođen oko 250. godine u Austriji, te da je bio zapovednik u rimskoj vojsci, cenjen od strane tadašnjih careva Dioklecijana i Maksimilijana. U to vreme, hrićanstvo je bilo zabranjivano, ali je Florijan, i sam hrišćanin, odbijao da zbog verskih uverenja kažnjava narod. Carski izaslanici su pokušali da ga privole da se odrekne hrišćanstva obećanjem napredovanja u službi, a kako je Florijan to odbio, obećanja su se pretvorila u kazne i mučenje. Florijan je ostao dosledan, što je razbesnelo cara koji je naredio da se u Florijanovom području spale sve crkve i hrišćanski spisi, da se hrišćani proteraju i zatvore, a naposletku i da se vojni zapovednik spali na lomači. Florijan je svojim dželatima tada rekao „Ako me zapalite, na plamenim jezicima ću vam pobeći u nebo”, što je uplašilo careve vojnike, te su ga ipak bacili u reku sa kamenom oko vrata. Predanje kaže da je nekih šest vekova kasnije blizu njegovog groba sagrađen manastir koji nosi njegovo ime, a telo je premešteno na groblje koje se danas nalazi u blizini Linca.
No, vratimo se kroz vreme i prostor u sadašnje Pančevo. Kip se nalazi na uglu ulica Vojvode Radomira Putnika i Cara Lazara, stoji na četvorougaonom postolju visokom 177 cm, dok je visina same skulpture 233 cm. Ime skulptora nije poznato, a na jednoj strani postamenta urezana je reč blansko, što je, pretpostavlja se, ime radionice. Sama skulptura predstavlja Svetog Florijana obučenog u hiton, dok mu je preko ramena prebačen dugi plašt. Obuven je u kratke čizme, a na glavi mu je šlem sa perjanicom. Sa leve strane tela nalazi se mač, u levoj ruci drži zastavu, dok u desnoj drži vedro sa vodom kojom gasi požar na malenoj kući. Neobično za skulpturu je što je u celosti izrađena od gvožđa, ali i to što je postavljena u slobodnom prostoru, što nije karakteristično za ovaj deo Banata.
Interesantno je i da su lanci koji okružuju spomenik izrađeni dosta kasnije i nezavisno od kipa. Načinio ih je Anton Herman Gromberg posle 1825. godine.
Krst ovog sveca koristi se i dalje kao simbol gašenja požara širom sveta, dok su statue Svetog Florijana dosta rasprostranjene i čuvaju mnoge gradove od požara. Zbog mesta na kojem se nalazi, usred frekventnog saobraćaja, spomenik je više puta zadobio oštećenja kao posledice nezgoda koje su se dogodile u njegovoj blizini. Uprkos tome, kao i promenama izgleda okolnih zgrada, kip Svetog Florijana ostaje jedan od najvažnijih spomenika u Pančevu, izraz poštovanja prošlosti i obaveza da se njene pouke nikada ne zaborave.
decembar, 2025.
