foto: Aleksandra Vujić

piše: MoonQueen

Bez obzira na to u kom gradu živite, za kraj 2021. godine preporučujemo vam da se počastite posetom Novom Sadu i obiđete Galeriju Matice srpske u kojoj vas očekuje izuzetan izbor remek-dela simbolističkog slikarstva domaćih i stranih autora na izložbi nazvanoj Život – San – Smrt. Evropski okviri srpskog simbolizma. Osnovna ideja izložbe je ta da domaćoj publici pokaže najznačajnije teme ovog umetničkog pravca koji se krajem 19. veka pojavio u književnosti i likovnoj umetnosti gotovo svih evropskih centara, a koji je vrlo brzo dobio svoj izraz i u srpskoj sredini. Izložba skreće pažnju na pojedina manje poznata dela domaćih umetnika, na uticaj simbolističkih ideja na njihov rad i stavlja ih u kontekst ovog umetničkog pravca. Jedna do drugih, dela poznatih evropskih simbolista kao što su Franc fon Štuk, Gabrijel fon Maks, Ludvig fon Hofman, Jan Torop, Gistav Moro ili Odilon Redon, stoje uz slike Đorđa Krstića, Stevana Aleksića, Nadežde Petrović, Marka Murata, Leona Koena i svedoče o univerzalnosti simbolističkih pobuda, inspiracija i motivacija koje su pohodile najeminentnije stvaraoce ovog perioda.

foto: Aleksandra Radibratović

Kroz nekoliko celina koje tematski odgovaraju najznačajnijim idejama i motivima simbolističkog slikarstva izložba govori o poimanju čoveka i njegovog mesta u svetu krajem 19. i početkom 20. veka, njegov odnos prema prirodi, istoriji, mitu, religiji, seksualnosti i smrti, njegovoj veri u bolju budućnost i strah od godina koje su usledile.

Izložba počinje tajnim svetom snova, sanjarenjem, što je i naslov slike austrijskog simboliste Gabrijela fon Maksa, jedne od prvih koju ćete ugledati kada ušetate u izložbeni prostor. Zagledana u imaginarni prostor van rama slike, a zapravo, van ovozemaljskog sveta, devojka uhvaćena u maštanju na neki način može predstavljati alegorijsku figuru jedne od osnovnih simbolističkih poruka – stvarni, čulno spoznatljiv svet samo je privid, a istina je zaumna, nevidljiva očima. I da bi se ta ideja podvukla, pored Fon Maksove sanjarke tu je Slepa devojka našeg Đorđa Krstića, koja potvrđuje drevnu ideju da odsustvo vida često biva nadomešteno nekom vrstom mudrosti i dosluha sa višim sferama.

foto: Aleksandra Radibratović

Sledi tema dualnosti ljudske prirode oličene u družbi ljubavi i smrti, Erosa i Tanatosa. Centralno delo je Bukovčev diptih Ikar i Dedal, a tu su i monumentalno platno Paje Jovanovića Zemlja žedna kiše, na kojoj njegova naga supruga Muni, poput Majke zemlje, Gee, čeka da na nju padne život koji nam daruje Nebo – Uran. Da je u vodi sadržano poreklo i sva radost sveta govori Fontana mladosti Eduara Vajta, a da su seks i smrt dve strane iste medalje potvrđuju Frančeska i Paolo hrvatskog slikara Mirka Račkog i pomalo provokativna, a pomalo i morbidna Studija za ’Mrtvu stražu’ njegovog sunarodnika Bele Čikoša Sesije.

Ljubav i smrt, kojima sve počinje i sve se završava, uvode posetioca u narednu celinu posvećenu mitološkim temama u simbolističkom slikarstvu. Meduze, kentauri, vile i nimfe, radost života i strah od iskonskog nepoznatog teme su kojima su se simbolisti često vraćali, a koje iz velikih evropskih prestonica stižu i u domaću sredinu. Sličan je i odnos simbolista prema religioznosti, što je naredna tema izložbe. Umetnost s kraja 19. veka odlikovalo je preispitivanje religioznih osećanja i buđenje alternativnih puteva spiritualnosti koje je ostavilo traga na stvaralaštvo simbolista. Stoga će vas možda začuditi veliki, netipični akt žene kojim je Paško Vučetić predstavio biblijsku bludnicu Mariju Magdalenu, ili studija za glavu Hrista Vlaha Bukovca koja liči na portret usnulog i sasvim savremenog muškarca.

foto: Aleksandra Radibratović

Religiozna osećanja su mnoge simboliste odvela ka ponovnom otkrivanju prirode i njene terapeutske moći nad izmučenim stanovništvom velikih gradova Evrope koji su krajem veka sve češće gubili bitku, poraženi užurbanim načinom modernog života. Čovek i priroda, večna tema umetničkog stvaralaštva, u delima simbolista dobija nove dimenzije, pa voda može biti sablasno mirna, poput najdublje podsvesti, kao pučina na slici Largo Ludviga fon Hofmana, može biti i idealizovana scenografija romantičnog zanosa na Ostrvu ljubavi Nadežde Petrović, ali i kletva, rušilačka sila koja briše sve pred sobom, poput podivljale reke na Krstićevom Babakaju.

foto: Aleksandra Vujić

Godišnja doba i sama postaju simboli i alegorije misli i osećanja, pa ćete videti kako je, na primer, proleće prikazao Dubrovčanin Marko Murat, a kako njegov beogradski kolega Leon Koen.

foto: Aleksandra Vujić

Srpska sredina simbolizam je obojila i svojevrsnom notom lokalne istorije i folklora. Najvećeg junaka čitavog balkanskog područja, epskog heroja Marka Kraljevića, srešćete na platnima Nadežde Petrović i Anastasa Bocarića, Kosovku devojku na slici Mirka Račkog, a teme srpskog srednjovekovlja na slikama Đorđa Krstića. Herojske živote prate herojske smrti, pa ćete se u maloj sali specijalno aranžiranoj da prikaže temu prolaznosti života i neminovnosti smrti susresti, licem u lice, sa skeletima Stevana Aleksića i sopstvenim, možda preplašenim, odrazom u ogledalu.

foto: Aleksandra Radibratović

Velika sala izložbenog prostora posvećena je i dvema velikim temama simbolističke umetnosti – fatalnoj ženi, čije će vas lepotice i grešnice, Salome i Sfinge, zavesti svojim smelim pogledima i navesti na greh. Poslednja celina govori o univerzalnosti stradanja koja i na vremenskoj liniji umetnost simbolizma privode kraju. Smrt, ali ne više ona pojedinačna, vezana za Eros, već smrt globalnih razmera, smrt naroda, sistema verovanja i ideja, dočekaće vas na slikama velikog formata čije dimenzije potvrđuju razmere stradanja koja su svet zahvatila početkom 20. veka prilikom izbijanja Velikog rata. Rame uz rame postavljeni Kosač i Anđeo mira I Stevana Aleksića odnose se direktno na masovne smrti i uzaše Prvog svetskog rata. Njima se pridruzuju i drugi prikazi mučenja i patnje, poput Pogroma Leona Koena, gorke Pobede Miha Marinkovića, ili najuniverzalnije od svih – Duša Aherona Adolfa Hiremija Hiršla – koja nas vraća na tačku sa koje smo ovo putovanje počeli – u vreme iskona, mit, prelazak duše između dve ravni i ledenu vodu jedne od četiri reke podzemlja.

foto: Aleksandra Radibratović

Izložba Život – San – Smrt. Evropski okviri srpskog simbolizma biće otvorena do kraja januara 2022. godine. Mi vas pozivamo da je posetite, upoznate se sa osnovnim temama i idejama simbolističke umetnosti, remek-delima domaćih simbolista, ali i slikama stranih majstora koje su ovom prilikom za sprsku publiku doputovale iz velikih evropskih muzeja.

decembar, 2021.

Leave a Reply

Your email address will not be published.