piše: Tamara Živković

Prvi objavljen roman Heder Moris, Tetovažer iz Aušvica, pisan je po istinitoj priči Ludvinga Ajzenberga, poznatijeg kao Lalija, Slovaka koji je 23. aprila 1942. godine odveden u Aušvic i koji je uspeo da se iz njega i vrati. Heder Moris je oko tri godine razgovarala sa Lalijem, prikupljala podatke za roman, dok ju je on neprestano požurivao da završi roman ne bi li on mogao da ode kod svoje Gite koja je nedavno pre toga preminula. Ta ljubav Lalija i Gite je i centar priče o tetovažeru iz Aušvica.

Kada je stigao u Aušvic, Laliju je dodeljen broj 32407 i on će, ostatak svog vremena tamo, provesti u obezličavanju svih onih koji su nepravedno osuđeni da sa Lalijem dele istu sudbinu – tetoviranju brojeva na rukama zatvorenika. Zahvaljujući svom šarmu, dovitljivosti, ali i – kako je sam Lali rekao – sreći, on dobija mesto tetovažera u Aušvicu, mesto koje mu je obezbedilo relativno sigurniji opstanak u logoru, u odnosu na ostale zarobljenike. Sve do trenutka dok ne sretne nju, zatvorenicu sa brojem 4562, Gitu, zbog koje Lali postaje uznemireniji i spremniji na veće rizike, jer više ne brine samo o svom životu, nego i o životu žene koju voli.

Značaj i lepota ljubavne priče između Lalija i Gite leži u samom okruženju u kojem se ona razvija. U logoru, mestu brutalnosti, mučenja i smrti, mestu koje svakog zatvorenika svede samo na elementarne životinjske instinkte, kao što je preživljavanje po svaku cenu, uspeva da se rodi, razvije i opstane jedno tako plemenito ljudsko osećanje kao što je ljubav. Ljubav je ta koja Lalija i Gitu motiviše, koja im daje smisao u svom tom besmislu i koja u njima budi duboku želju da se bore da iz dana u dan ostanu živi. A u takvoj situaciji se samo životom može pobediti zlo.

„Zato i jeste junak. I ti si junak, draga moja. To što ste vas dve odabrale da preživite jeste neka vrsta otpora ovim nacističkim gadovima. Odabrati život jeste čin prkosa, oblik junaštva.”
– Tetovažer iz Aušvica

Iako se radnja romana odvija u Aušvicu, mestu možda najvećih zločina 20. veka, mi o tim zločinima ne saznajemo mnogo. Oni nisu prikazani direktno, kako to obično biva kada se govori o ovoj temi, nego su prikazani kroz perspektivu glavnog junaka Lalija, što i doprinosi njihovoj efektnosti. Scene poput one u kojoj su iscrpljeni zarobljenici logora prisiljeni da sa SS vojnicima igraju fudbal dok po njima pada pepeo iz krematorijuma, u koji su upravo odvedeni njihovi prijatelji, dovoljne su da pokažu svu brutalnost ovog mesta.

No, uprkos nečovečnosti i zlu koje se u skoro svakoj sceni ovog romana nadvija kao neki mračni oblak koji u svakog trenutka preti da se sruči na nas, priča o tetovažeru iz Aušvica ipak nosi snažne poruke o prkosu, ljubavi i čovečnosti koji neko vreme mogu biti skrajnuti u stranu, ali nikada ne mogu nestati.

Leave a Reply

Your email address will not be published.