ilustracija: Dario Lainščak

U jednoj od soba palate Jolani (Honolulu, Havaji), nalazi se portret princeze Poomaikelani, koji je posetiocima i zaposlenima godinama predstavljao zagonetku. Ne samo da je havajska princeza predstavljena u kostimu i pozi u kojoj su se sredinom 19. veka slikale ugledne građanke srednje Evrope, već je i potpis umetnika zadavao glavobolje tamošnjem stanovništvu. Kako li su ovo neobično ime čitali krajem pretprošlog veka, ako je stanovnicima Havaja i danas teško da ga prevale preko usana. Jer zaista, zvuči kao šifra, kod ili pseudonim. Pavel Petrović. Egzotično!

ilustracija: Dario Lainščak

Pavel Petrović, čovek o kojem film ili serija još uvek nisu snimljeni isključivo zato što su se najnoviji podaci o njegovom životu saznali tek nedavno, bio je Srbin, rođen u Temišvaru 1818. godine. Školovan je na Bečkoj akademiji, u klasi čuvenog profesora Kuplvizera, nakon čega se vraća u domovinu i počinje sa radom na ikonostasima crkava i izradi portreta. Njegovi počeci karijere vezani su za Arad, Modoš, Kikindu, Temišvar, Novi Bečej. Negde oko 1844. godine gubi mu se trag u domaćim izvorima. Dugo se mislilo da je umro a da je papir o njegovoj smrti progutao mrak vremena. Međutim, posle vojvođanskih gradova, Petrović je otišao u London, a iz njega i dalje, i to – mnogo dalje. Njegova slikarska karijera nastavlja se na lokacijama: Kalkuta, Pariz, Napulj, Aleksandrija, Kairo, Hong Kong, San Francisko, Honolulu, Santiago, Lima, Los Anđeles, Virdžinija Siti, Sidnej, Melburn, Honolulu (drugi put), Indija, Džohor, Sijam, Egipat, Italija. Ne, ne preterujemo, u svom 70 godina dugom životnom veku Petrovic je proputovao čitav svet, uzduž i popreko, i to ne jednom.

Na Havaje prvi put stiže 1851. godine, kao deo grupe zaverenika koji će pokušati da svrgnu sa vlasti havajskog kralja Kamehameha III. Ipak, svađa nastala između vođe ovog projekta, Semjuela Brenana, i Petrovića, obelodaniće njihove namere, pa će prvi pobeći nazad u Kaliforniju, a naš slikar azil potražiti u Čileu.

Drugi put među Havajčanima Petrović će se pojaviti 1885. godine, nadajući se da su pripadnici kraljevske loze zaboravili na njegov mali incident od pre trideset godina. Ispostavilo se da zaista jesu, pa sa novim kraljem – Kalkalueom, Petrović postiže ne samo dobar poslovni odnos, već se prepozanju i kao dva ljubitelja putovanja. Druga poseta Havajima trajaće samo četiri meseca, tokom kojih će Pavel uspeti da naslika tri portreta kralja Kalkalue (jedan je poslat u Rim na poklon papi Lavu XIII), portret kraljice Kapiolani, i njene sestre, princeze Poomaikelani, koji je i danas moguće videti u bivšoj kraljevskoj rezidenciji. Uspeće Petrović da u pauzi između slikanja kraljevske porodice zabeleži i lik nekoliko članova vlade i uglednih građana, na primer, Aleksandra Dž. Kartrajta, dvorskog savetnika, danas poznatijeg po svom izumu – bejzbolu.

Princeza Poomaikelani bila je sestra havajske kraljice, žena koja je imala veliku političku moć i izuzetan status. Godine 1884. proglašena je za guvernera havajskih ostrva što je verovatno čini prvom ženom na ovoj poziciji, ako ne u svetu, onda barem na južnoj hemisferi. Njen portret koji je naslikao Petrović rađen je po fotografiji jer je poslednjih deset godina bila paralizovana i retko se pojavljivala u javnosti. Portret se danas nalazi na mestu na kojem je prvi put okačen – gostinskoj sobi palate, tj., sobi u kojoj je spavala princeza.

Princeza Poomaikelani, foto: Miodrag Marković, Pavel Petrović, Od Temišvara do Havaja, Filozofski fakultet u Beogradu, Beograd : 2015.

Havajske novine pisaće o Petroviću, hvaleći njegov talenat i reklamirajući ga u isti mah. U avgustu 1885. godine on dobija orden od kralja. Petog septembra kralj ga proglašava dvorskim slikarem, a već sutradan dodeljuje mu havajsko državljanstvo. Odmah nakon toga kralj mu zadaje misiju koju avanturistička duša popout Pavela nije mogla da odbije – poći će još jednom na put oko sveta i portretisaće velike svetske monarhe za galeriju koju kralj planira da napravi u svom havajskom dvoru. I tako, nakon četiri meseca provedenih u Honoluluu, Petrović ponovo odlazi na put. Uspeo je da portretiše vicekralja Indije, lorda Dafrina, džohorskog sultana Abua Bakara, sijamskog kralja Ramu V, egipatskog kedifa Tefik-pašu, i italijanski vladarski par – Umberta I i njegovu suprugu Margeritu Savojsku. 14. juna 1887. godine Pavel Petrović umire u Rimu. Sahranjen je na rimskom katoličkom groblju. Naredne godine u sudnici vrhovnog suda u Honoluluu pročitan je testament Srbina sa havajskim državljanstvom.

Kralj Kalakau delio je sa našim slikarem ljubav prema putovanjima. I sam je preuzeo put oko sveta 1881. godine, kada je, želeći da se upozna sa različitim vrstama monarhističke vlasti u svetu, obišao Kinu, Japan, Sijam, Singapur, Džohor, Burmu, Indiju, Egipat, Italiju, Englesku, Belgiju, Nemačku, Austriju, Francusku, Španiju, Portugal i Ameriku – takoreći, ceo,  u tom trenutku, slobodni svet. Zna se da se na tom putu upoznao sa rimskim papom i kraljicom Viktorijom, a veruje se da je po povratku na Havaje poželeo da svoj dvor uredi u evropskom maniru, zbog čega za dvorskog slikara i odabrao čoveka školovanog u srcu Evrope, koji je vladao veštinom portretisanja u tada popularnom bidermajer stilu.

Život, možda više nego delo, Pavela Petrovića, tek je odnedavno počeo da se odmotava pred očima javnosti u svojoj punoj neobičnosti. Na moguća pitanja o njegovom životu, poslovima kojima se bavio, članstvu u tajnim društvima (o da, bilo je i toga), izbegavanju plaćanja alimentacije prvoj, i samoubistvu njegove druge (samo trideset i pet godina mlađe) žene, odgovor daje za sada jedina napisana knjiga, koju navodim na kraju teksta kao izvor. Koga je sve ovaj kosmopolita, slikar sa dušom Indijane Džounsa, stigao da naslika u svojoj burnoj karijeri, verujem da će se tek saznati. Za sada, posetioci kraljevske palate Jolani, na dalekim Havajima, još neko vreme će morati da se muče izgovarajući ime čoveka koji je portretisao njihovu vladarsku porodicu. Nama je lako da ga izgovorimo pa ćemo ga još jednom ponoviti – Pavel Petrović.

piše : MoonQueen

Izvor informacija : Miodrag Marković, Pavel Petrović, Od Temišvara do Havaja, Filozofski fakultet u Beogradu, Beograd : 2015.

Leave a Reply

Your email address will not be published.