Od 4. novembra 2017. do 4. marta 2018. u Domu Jevrema Grujića posetite izložbu dela Paje Jovanovića – Od čika Paje. Na izložbi je prikazano trideset i osam dela ovog umetnika iz različitih perioda njegovog stvaralaštva. Dela su pozajmljena iz Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja Pančeva, Istorijskog muzeja Srbije i tri privatne kolekcije.

Ako do sada niste posetili Dom Jevrema Grujića, sada je pravo vreme da to učinite. Izložba Od čika Paje otvorena je do marta naredne godine, a izložene slike veoma su se lepo uklopile u ambijent kuće, tako da je ugođaj potpun. Moj predlog je da po ulasku u glavni hol skrenete desno i krenete u obilazak od prostorije u kojoj su izložene mitološke i alegorijske scene, kao i nekoliko odličnih aktova.

Naredna prostorija posvećena je vladarima i njihovim portretima i u njoj je stavljen akcenat na dinastičko slikarstvo Paje Jovanovića. Pored prozora izložena je jedna od najlepših predstava kraljice Marije Karađorđević, a u blizini se nalazi i skica njenog portreta. Tu su i predstave kralja Aleksandra, njihovog sina Petra, dva portreta cara Franje Josifa, ali obratite pažnju i na vitrinu koja se nalazi na sredini prostorije – možda nikada pre niste bili u prilici da vidite kako izgledaju klešta za pričvršćivanje platna, ali ćete ih lako pronaći među slikarskim rekvizitima–lažnim krunama i nakitu.

U narednoj prostoriji čekaju vas mnogi prikazi jedne iste žene – lepotice Muni Dauber, supruge Paje Jovanovića. Potpuno subjektivno ističem sliku Muni kao Meduza i predstavu dame koja čita pismo u fotelji – obratite pažnju na ruke, nokte i sveopštu eleganciju čitave predstave.

U poslednjoj prostoriji videćete još nekoliko odličnih građanskih portreta, zatim skica i crteža – priprema za portrete i aktove, kao i dva gradska pejzaža. Tokom čitave šetnje pratiće vas miris svežeg cveća koji je karakterističan dodatak ugođaju prilikom svih poseta Domu Jevrema Grujića. Može se desiti i da vam se tokom posete izložbi učini da ste u međuvremenu prošetali i kroz vreme i stigli u Beograd s kraja 19. veka.

Na kraju pogledajte i video u kojem će vam, u nekoliko minuta, profesor Filozofskog fakulteta na Katedri za istoriju umetnosti, Igor Borozan, ispričati nešto više o stvaralaštvu i značaju Paje Jovanovića, kao i njegovom interesovanju za lepotu ženskog tela.

Paja Jovanović bio je i veliki prijatelj porodice u čijoj se kući nalazi ova postavka. U privatnoj korespodenciji potpisivao se prisno, onako kako su ga prijatelji zvali – čika Paja. Otuda i inspiracija za izgled slova u nazivu izložbe (slova odgovaraju rukopisu umetnika).

A sada malo i o erotici…

 …koja će vas dočekati na ovoj izložbi. Paju Jovanovića u svetu su proslavile njegove orijentalističke slike na kojima je uglađenoj građanskoj klasi srednje i zapadne Evrope predstavio Balkan, onakvim kakvim su hteli da ga vide. Divlji, strastveni, impulsivni ljudi, koji ubijaju i vole bez zadrške bili su polje evropskih fantazija tokom čitavog 19. veka. Zato je erotizacija imaginarnog Balkana nešto što nas ne treba začuditi kada govorimo o delima Paje Jovanovića.

Ipak, na izložbi nema puno slika ovog žanra, tu je samo jedna od verzija Kićenja neveste, koja je daleko od slikarevih najerotičnijih prikaza balkanskih žena. Mnogo više pažnje posvećeno je aktovima i mitološkim i alegorijskim scenama, koje su bile drevni izgovor slikarima za prikazivanje nagog ženskog tela. Nije tajna da je Paja Jovanović voleo žene i da su žene volele njega. Mnoge od prikazanih lepotica bile su mu više od modela, ali je ipak na većini izloženih slika moguće prepoznati isti lik – njegovu voljenu Muni, suprugu i dugogodišnji model.

To je ono što erotskim slikama Paje Jovanovića daje posebnu draž – mogućnost da jednu istu ženu prikaže u toliko različitih uloga. Muni koja smerno čita pismo u fotelji, sa tek otkrivenim ramenima, Muni koja zavodnički gleda posmatrača iz malog okruglog rama, u spletu divlje crvene kose poput Meduze, kao Jelena pored vode, ili jedna od boginja na Parisovom sudu… Da li je to sve ista Muni ili možda i nije? Svakako, ideja o ženi koja je spremna da menja uloge i da se transformiše iz jedne mitološke zavodnice u drugu je tu. Pa ako i pomislite da ove slike i nisu nešto posebno erotične, razmislite kako je smernoj Evropi, vaspitanoj po merilima strogog viktorijanskog morala, izgledala jedna moderna Meduza koja je za samo par trenutaka zbacila svečanu satensku haljinu sa sebe i obukla se samo u svoju kosu i posmatračev pogled…

piše : MoonQueen

Leave a Reply

Your email address will not be published.