Njihova popularnost počiva na konfliktu, sa publikom se, uglavnom, ne mešaju, imaju svoje kostime, kao i tačan početak i okvirno vreme završetka igre koje može varirati desetak minuta gore-dole u zavisnosti od umeća igrača. Jedina prava razlika između sporta i pozorišta leži u tome što igra na daskama ima unapred određen scenario, dok igra na terenu (bar zvanično) nema.

Postoje očigledni dokazi o postojanju sporta i pozorišta već u prvim civilizacijama (Sumerija, Egipat itd.) u, doduše, znatno izmenjenim varijantama i sa drugačijim društvenim funkcijama. Ali prve dokumentovane moderne igre su, naravno, igrane u Grčkoj i bile su samo neka od mnogobrojne dece porodice javnih nastupa (poezija, debatovanje, sviranje) koja se, kao i svaka porodica, okupljala uoči verskih praznika. Nije na odmet spomenuti da su Olimpijske igre, kao i druga sportska takmičenja (Pitijske, Nemejske i Istamske igre) imale, takoreći, državni karakter, dok su se prvi tragičari takmičili isključivo na gradskom nivou – sport je uvek bio i ostaće popularniji od pozorišta. Kao što je spomenuto, obe igre su imale religioznu pozadinu – Olimpijada je posvećena Zevsu, Pitijske igre Apolonu, Dionijski festival (unutar kojeg je tragedija i rođena) Dionisu. Shodno tome, prve predstave su, mahom, opisivale momenat iz njihovih mitova i legendi, koje su stari Grci, doduše, smatrali za legitimne istorijske događaje.

Za potrebe pravih istorijskih drama, kao i prvi, pravi susret pozorišta i sporta selimo se kroz prostor i vreme u Rimsko carstvo, tačnije u gladijatorske arene, koje su predstavljale mnogo više od puke krvave borbe do smrti. Štaviše, borbe do smrti, suprotno od onoga što ste videli u filmu Gladijator, bile su retki događaji. Slično današnjem boksu, smrt je moguća i legitimna, ali, u suštini, nepoželjan ishod kako od strane boraca tako i od strane publike. (Reč redak koja se odnosi na broj poginulih u areni se ovde koristi slobodnije, pošto se procenjuje da je oko 10–20% učesnika izgubilo živote u gladijatorskim okršajima.)

No, ono što se još ređe govori je da su te borbe neretko bile više teatarski spektakl nego pravi okršaj. Igrajući neki rat iz njihove istorije, učesnici su dobijali kostime, koji su predstavljali njihovu nacionalnost, unapred određen scenario te i sam ishod borbe. Da se razumemo, to nije bila nikakva prevara. Kao što se Kosovski boj Ljubomira Simovića morao završiti pogibijom kneza Lazara, ili kao što Šekspirov Henri V mora pobediti u bici kod Azenkura, tako se unapred znalo da će robovi koji igraju Rimljane pobediti one koji su dobili ulogu Hanibalovih trupa. To je znala i sama publika kojoj to nimalo nije smetalo da uživa u tim predstavama.

Sa druge strane medalje, danas postoje predstave borbi koje samo naizgled podsećaju na sportske događaje – američko rvanje, u narodu poznatiji kao kečeri. Nastali u 19. veku na obodima američkih putujućih cirkusa, kečeri su polako ali sigurno postali fenomen severne Amerike. U SAD rvači igraju dobro poznate uloge heroja (babyface) i negativaca (heel), koji se često, ali ne i isključivo, bore unutar porodičnih svađa, zbog različitih pogleda na svet kao i ljubavnih trouglova. U Meksiku pak kečeri, poput starih Grka, nose maske, koje se lako mogu pomešati sa verskim relikvijama. Izgled maski je taj koji karakteriše lik (od demona i đavola do svetaca i superheroja) i upravo tim likovima publika kliče, a ne toliko ljudima ispod maski. I poput pravih superheroja, meksički rvači često skrivaju svoj pravi identitet od javnosti. Lik, tj. maska ima toliki značaj da se mogu prenositi unutar jedne porodice s kolena na koleno, dok se skidanje maske od strane protivnika smatra najvećom uvredom i poniženjem za onog kome je skinuta, a automatski vuče diskvalifikaciju onog koji ju je skinuo.

Naravno, postoji i dosta tradicionalniji teatar sa sportskim uplivima, kao što je predstava Kad su cvetale tikve, koju i dalje možete gledati na sceni BDP-a. No, pored ovakvih, tradicionalnih izvođenja, postoji sve veći broj predstava sa neizvesnim ishodom, gde glumci dobiju samo pravila unutar kojih moraju da igraju, ali ni sami akteri ne znaju krajnji rezultat. Jedan od primera takvih improvizovanih predstava je i Molim nastavite, moderna obrada Hamleta, koju je naša publika imala prilike da gleda na petom Šekspirovom festivalu u Čortanovcima. U njoj tri profesionalna glumca i glumice igraju Hamleta, Ofeliju i Gertrudu koji moraju pred pravim sudijama, forenzičarima i advokatima da dokažu svoju nevinost ili krivicu onog drugog. U ovom ostvarenju, publika je, pored metaforične uloge sudije, i bukvalna porota u ovoj predstavi.

Očigledno je da je granicu između pozorišta i sporta teže naći nego što smo prvobitno mislili.  Razlog tome verovatno leži i u mogućnosti da u svojim najboljim oblicima oba vida igre proizvedu kako katarzu, tako i osećaj povezanosti i bliskosti sa, inače, nepoznatim članovima publike. U to ime: Ale, ale, ale!

Pozorišni dodatak

Svakog meseca odvojim mali deo svoje rubrike ne bih li sa vama podelio veb-stranice i linkove za koje mislim da bi bili korisni ili bar zanimljivi svim ljubiteljima pozorišta.

Spomenuli smo Kosovski boj, te ne mogu odoleti, a da sa vama ne podelim fudbalsku utakmicu od „istorijskog značaja”, odigranoj u formi satirične radio drame Indexovog radio pozorišta.

piše: Igor Belopavlović

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.