Jugoton: Istočno od raja, foto: printscreen/ YouTube/ Tajmlajn magazin

U decembru 2015. godine u Muzeju nauke i tehnike, otvorena je izložba Jugoton – istočno od raja /1947–1991/. Ova izložba u saradnji sa Tehničkim muzejem u Zagrebu i Umetničkom organizacijom Kultura umjetnosti iz Hrvatske, prikazuje životni vek prve i najveće jugoslovenske diskografske kuće. Da biste uopšte stigli do „raja” prvo se morate prošetati kroz stalnu postavku muzeja koja prati tehnološki razvoj i njen uticaj na život. Na kraju tog puta u galeriji Aleksandar Despić, sačekaće vas preko 150 omota ploča, pozamašan broj knjiga, plakata i originalnih fotografija (Umetničke organizacije Kultura umjetnosti, Hrvatska), kao i deo procesa proizvodnje gramofonskih ploča i audio-kaseta, koji broji dvadeset i tri mašine iz nekadašnjeg Jugotona.

Jugoton je osnovan 1947. godine u Zagrebu na temeljima svojih prethodnika Edison Bel Penkala i Elektrona. Iste te godine izdaje i prvi singl na kome su se nalazile dalmatinske pesme Ti tvoji zubići i Jedan mali brodić u izvođenju Zagrebačkog vokalnog kvinteta. Tih ranih godina Jugoton je pored gramofonskih ploča proizvodio i galanteriju i kozmetičku ambalažu pod tadašnjim punim imenom Tvornica gramofonskih ploča i pribora, te galanterije iz plastičnih masa. Već tih prvih godina postojanja proizvedeno je oko 33.000 gramofonskih, a nepunu deceniju kasnije (1956) javljaju se prve LP (long play) vinil ploče od 25 centimetara. Iste godine objavljuju se i prve ploče sa narodnom muzikom.

Jugoton: Istočno od raja, foto: printscreen/ YouTube/ Tajmlajn magazin

Narednih godina Jugoton potpisuje prve licencne ugovore sa stranim izdavačkim kućama, a 1960. godine objavljuje ploču Elvisa Preslija, Takav je Elvis Presli, a samo dve godine kasnije EP (extended play) ploču Bijelih strijela, prvu domaću rok ploču. Tih godina Jugoton je izdavao singlove i LP ploče najvećih svetskih bendova te decenije. Ubrzo, izdavačka kuća prelazi u novosagrađenu fabriku u Dubravi (ostvarenje arhitekte Igora Skopina) u kojoj ostaje do svog raspada. Pored mnogobrojnih stranih licenci, koje su uticale i na sam razvoj domaće muzike (koja je sada več bila u hodu sa popularnim ukusom doba), izdaju se prve velike domaće ploče poput Naših dana, Grupe 220.

Sve do svog raspada 1991. godine, Jugoton nastavlja da izdaje strane, a zahvaljujući ozbiljnom studijskom i mašinskom pogonu, i domaće ploče visokog kvaliteta. Broj proizvedenih ploča u vremenu prelaska u fabriku u Dubravi iznosio je oko deset miliona gramofonskih ploča godišnje. Početkom ratnih zbivanja proizvodnja u Jugotonu potpuno prestaje, a sa njom nestaje i nekada veliko jugoslovensko muzičko tržište. Danas se na ostacima Jugotona podigla najveća hrvatska izdavačka kuća Croatia records.

Jugoton: Istočno od raja, foto: printscreen/ YouTube/ Tajmlajn magazin

Ukoliko posetite ovu izložbu, a vremena imate do marta, imaćete priliku da neposredno osetite duh epohalnog vremena koje je obeležilo razvoj jednog društva i kulture. Izbliza ćete videti čitav proces proizvodnje gramofonskih ploča i dobiti mali uvid u količinu pažnje i posvećenosti koja je bila potrebna za proizvodnju predmeta koji su vise od trideset godina bili stalni članovi jugoslovenskih porodica (a i danas se mogu pronaći pod velom prašine). Čak i ukoliko niste ljubitelj tehnologije, onda dopustite barem da vas bezbrižna atmosfera ove izložbe vrati nekoliko decenija unazad.

piše: Marko Kolarović

Leave a Reply

Your email address will not be published.