Dvorac Retfala, foto: HeriTag

Slavonsko-sremski plemići Pejačevići i njihovi dvorci

Prema porodičnom predanju, Pejačevići su potomci bosanskog kralja Stjepana Dabiše. Ovo je ipak samo lepa porodična legenda, dok se pouzdani istorijski izvori mogu pratiti od sredine XVII veka, kada Pejačevići žive u Bugarskoj. Pejačevići su bili jedni od pokretača ustanka protiv Turaka, pa su nakon njegovog sloma bili prinuđeni da utočište traže na teritoriji Habzburške monarhije. U novoj domovini vrlo brzo napreduju na društvenoj lestvici, što zbog svojih vojnih zasluga za carsku vojsku i habzburški dvor, što zahvaljujući ženidbeno-udajnim vezama sa najmoćnijim porodicama austrougarske imperije i šire. Od habzburškog dvora 1712. godine dobijaju naslednu ugarsku baronsku titulu, a 1772. godine i naslednu ugarsku grofovsku titulu. Porodica je vrhunac svoje moći i bogatstva dostigla u XIX veku, kada širom Slavonije i Srema niče najveći broj njihovih dvoraca. Na početku ovog veka, porodično stablo se grana na tri loze, čiji su utemeljivači tri rođena brata. Najstariji Žigmund, utemeljivač rumsko-retfalačke loze, od oca nasleđuje imanja Rumu, Retfalu i Podgorač, a mlađa braća Karlo, utemeljiivač našičke loze, i Antun III, utemeljivač virovitičke loze, dele na jednake delove imanja Našice i Viroviticu.

Centri porodične moći – dvorci u Slavoniji

Dvorac Našice, foto: HeriTag

Glavni porodični dvorac rumsko-retfalačke grane nalazio se na imanju Retfala, koje je danas jedno od predgrađa Osijeka. Natpis na pročelju južnog krila dvorca govori da ga je podigao Žigmund grof Pejačević 1801. godine. Ovo je barokno-klasicistička građevina sa naglašenim dvospratnim centralnim rizalitom i prizemnim bočnim krilima. Zapadna strana dvorca stradala je u jednom požaru tokom Drugog svetskog rata, a krovna konstrukcija nikada nije rekonstruisana. Porodični dvorac virovitičke grane počeo je da gradi grof Antun III 1800. godine, a dovršio ga je četiri godine kasnije njegov sin Antun IV. Zidan je kao jednospratna barokno-klasicistička građevina izduženog pravougaonog oblika sa naglašenim glavnim i plićim bočnim rizalitima. Danas se u njemu nalazi Zavičajni muzej Virovitice i Gradska biblioteka. Sedište našičke grane bio je dvorac koji je podigao Karlov sin, Vinćencije grof Pejačević tokom 1811/12. godine. Dvorac je tokom 1865. godine znatno preoblikovan, poprimajući izgled raskošnog kasnobaroknog dvorca sa bogatim arhitektonskim ukrasima. Dozidani su bočni tornjevi i centralni rizalit, a krovna konstrukcija je poprimila mansardni oblik. I u ovom dvorcu je danas smešten Zavičajni muzej Našice.

Nesuđeno ljubavno gnezdo u Podgoraču

Dvorac Virovitica, foto: HeriTag

Da nije srušen u poslednjim danima Drugog svetskog rata, dvorac u Podgoraču bi nam pričao priču o ljubavi jednog grofa prema svojoj supruzi i patnji za njom. Za razliku od glavnih dvoraca, čija je raskoš trebalo da pokaže bogatstvo i moć svojih vlasnika, skromniji podgorački dvorac terbalo je da pruži mir i idilu porodičnog života u malom slavonskom selu. Podigao ga je Pavle grof Pejačević između 1877. i 1880. godine za sebe i suprugu Alvinu. Dvorac je projektovao budimpeštanski arhitekta Alojz Hauzman prema Alvininim uputstvima. Želeći da svakom detalju da svoj pečat, išla je zajedno sa arhitektom na izložbu nameštaja u Beču kako bi kupila pokućstvo za svoj novi dvorac. Međutim, nakon jedne kobne prehlade, iznenada je umrla, ne stigavši da ga namesti. Grof Pavle je u znak sećanja na voljenu suprugu dopremio nameštaj i rasporedio ga na isti način kao u njenom budimpeštanskom stanu, gde ga je grofica privremeno smestila. Pogođen Alvininom smrću, Pavle, koji je do tada vodio veoma intenzivan društveni život i poznavao veliki broj uglednih ličnosti sa tadašnje kulturne i političke scene Habzburške monarhije, povlači se na imanje u Podgoraču i osamljuje se.

Idilična imanja rumskog vlastelinstva – Peterhof i Moja Volja

Vlastelinska zgrada, Jarkovci, foto: HeriTag

Rumsko vlastelinstvo je u vlasništvu porodice Pejačević od sredine XVIII veka, a svoj zenit doživelo je u drugoj polovini XIX veka, kada njime gospodari Petar grof Pejačević. U neposrednoj blizini Rume, Petar je utemeljio imanje, nazvano po njemu Peterhof. Tu je tridesetih godina XIX veka podigao dvor i oko njega prelep park koji je nazvao Tivoli. Dvorac je srušen nakon Drugog svetskog rata, a park je posečen. Kako priču o Pejačevićima i njihovim dvorcima ne bismo završili na ruševinama, daćemo Vam predlog da, ako Vas put nanese u ravan Srem, posetite maleno selo Jarkovci, smešteno između Inđije i Rume. Ovde ćete imati priliku da uživate u lepoti vlastelinske zgrade koju su Pejačevići podigli u drugoj polovini XIX veka za potrebe povremenog boravka. Svakako će se naći i neki starosedelac koji će umeti da Vam ispriča neku od verzija legendi o neobičnom imenu Moja Volja koje je selo nosilo dok je bilo imanje u okviru rumskog vlastelinsta Pejačevića.

Ako Vas je zainteresovala priča o Pejačevićima, više o njima i njihovom nasleđu u Vojvodini potražite na sajtu www.tragompejacevica.rs

piše: Voljanka

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.