Majko grčke strasti i igre Latina,

Lezbos, gde poljupci, puni plahe moći

vreli kao sunca, rujni kao vina,

čine ukras dana i pobednih noći;

majko grčke strasti i igre Latina.

Grčka književnost, tačnije, grčko pesništvo uticalo je na podelu muzike koja se pratila i negovala u Grčkoj. Jedan od velikana epske književnosti, Homer i njegova dela Ilijada i Odiseja, jesu prvi spomenici umetnosti i kulture, ali i prvi spomenici pesništva i muzike. Epovi su, dakle, otkrili brojne detalje koji su bili vezani za muziku kod Grka. Iz epova Ilijada i Odiseja dobili smo informacije o instrumentima, načinu muziciranja, držanju instrumenata. Za instrumente poput lire i aulosa smatra se da su najstariji korišćeni instrumenti; naziv aed takođe se prvi put spominje u epovima, a taj se pojam vezuje za profesionalnog muzičara.

Sapfo na vazi crnofiguralnog stila, izvor: Wikimedia

 U takvom okruženju, na prostoru ostrva Lezbos, stvarala je i Sapfo. Njena ličnost i umetnost na različite načine uticale su kako na naučnike i filozofe, tako i na umetnike koji su stvarali mnogo vekova nakon nje. Pesnikinja Sapfo poticala je iz ugledne i bogate porodice sa ostrva i još kao dete uživala je blagodeti raskošnog života i umetnosti. Smatra se da je njeno stvaralaštvo doživelo procvat u periodu 6. veka pre nove ere. Sapfo je pisala svadbene pesme, himne ili molitve posvećene određenim božanstvima, kao i pesme o članovima porodice. Prema rečima En Barnet, suština Sapfine poezije leži u oslikavanju lepog i dobrog u umetnosti uopšte, a osim toga primetan je i filozofski pristup umetničkom delu. Da je značaj Sapfe veliki, govore i podaci vezani za stvaralaštvo njenih savremenika, ali i stvaralaštvo umetnika koji su stvarali posle nje, i bili inspirisani Sapfinim likom i delom. Naime, Sapfo je bila oslikana na vazi dok recituje poeziju na kojoj se nalazi fragment broj jedan, odnosno šesta strofa Himne Afroditi, jedne od poznatijih pesama Sapfe. Veza Sapfine poezije sa muzikom uočavana je od strane različitih teoretičara, a u prilog tome ide i činjenica da je upravo na ovoj vazi Sapfo oslikana sa barbitosom u levoj i trzalicom u desnoj ruci. Barbitos je važio za najzastupljeniji instrument na Lezbosu na kome se, između ostalog, izvodila muzika za zabavu. Međutim, pojedini autori smatraju da barbitos direktno upućuje na miksolidijski  modus, modus koji najviše odgovora Sapfinoj poeziji.

Rafael, "Parnas", detalj: Sapfo, izvor: Wikimedia

 Osim toga, Bokačo je u svom drvorezu O poznatim ženama prikazao Sapfo u renesansnoj odori, zajedno sa knjigama i lautom koji direkno upućuju na Sapfin lik. Žak Ogist Dominik Engr je takođe ovekovečio lik Sapfo u slici Apoteoza Homera. Početkom 20. veka, umetnica američkog porekla koja je živela u Francuskoj, Natali Kliford Barni, u samostalno organizovanim performansima prikazala je fragmente Sapfine poezije zajedno sa detaljima iz Sapfinog života. Zanimljivo je da je ova umetnica organizovala svojevrsnu umetničku komunu sa ciljem da promoviše i neguje grčku umetnost. Kako je i ona bila očarana Sapfinim likom i delom, trudila se da u svoju komunu u potpunosti unese pesnikinjin duh, pa se zato i sama oblačila u grčkom stilu i sakupljala instrumente koji su ličili na stare grčke instrumente. Sličnost sa Sapfo se ogleda i u društvu koje se okupljalo u Barnijevoj komuni. U pitanju je bilo isključivo žensko društvo, mlade Parižanke iz visokog društva. Prisetićemo se da je i Sapfo veći deo života provela u ženskom društvu, tačnije u jednoj vrsti škole u kojoj su se praktikovali pesništvo i muzika. Veliki Šarl Bodler joj nije odoleo, čak je i pisao da je femme damnée, a pesma Lezbos iz Cveća zla jeste jedna vrsta himne Sapfi. Pariski umetnik, kompozitor Šarl Guno oslikao je Sapfo u istoimenoj operi. U prvoj verziji opere, čitava priča bila je zasnovana na tragičnoj temi vezanoj za Sapfin život. Priča oslikava Sapfo kao heroinu koja se bori protiv razvratne Glisere. Drama se završava tragično, Sapfinim padom sa Leukadske stene.

Anđelika Kaufman, "Sapfo inspirisana Ljubavlju", izvor: Wikimedia

Početkom 20. veka, tačnije 1904. godine nastala je Oda Sapfo, melodram za klavir i naratora napisan od strane Ojlenburga Zigvarta. Ovaj kompozitor je, za razliku od Gunoa, bio inspirisan Sapfinom poezijom, konkrento pesmom Himna Afroditi. Kompozicija je koncipirana kao niz od sedam strofičnih varijacija na temu izloženu u prvim taktovima melodrama. Tema, a potom i svaka varijacija, korespondiraju novoj strofi Himne Afroditi. Ovaj melodram, ali prvenstveno prožimanje muzike sa samim tekstom Himne Afroditi kao da nam, na neki način, daju ključ zahvaljujući kome možemo da iznova i iznova otvaramo pesničke, dramske, likovne i muzičke svetove u kojima nas čeka Sapfo.

Sapfo, koja huleć na bogove pade,

kad lažnoj veri ne htede da služi,

plen bedniku grubom svoje telo dade

da u ludom besu prizor kazne pruži

one koja huleć na bogove pade.

I otada Lezbos neprestano tuži,

mada njeno ime slavi se i dalje,

i njeni su krici svake noći duži

koje sa obala pustih nebu šalje.

I otada Lezbos neprestano tuži.

 

piše: Dunja Savić

Leave a Reply

Your email address will not be published.