foto: Aleksandra Radibratović

piše: Milena Nedeljković

Dok  još niste pobegli od gradske gužve i junskog usijanog asfalta beogradskih ulica, provešćemo vas do jedne od najstarijih sačuvanih beogradskih građevina, nastale početkom 19. veka. U pitanju je Konak kneginje Ljubice koji se nalazi u blizini Saborne crkve, Patrijaršije i čuvene kafane Znak pitanja, u ulici Kneza Sime Markovića broj 8.

Konak kneginje Ljubice predstavlja rezidencijalni objekat, izgrađen ne samo za potrebe smeštaja prvog kneza slobodne Srbije, Miloša Obrenovića i njegove porodice, već i kao simbol ekonomske moći i učvršćene vlasti kneza nakon dobijanja hatišerifa 1830. godine. U njemu je živela jedna od najmoćnijih vladarki Srbije koje su promenile tok istorije naše zemlje – kneginja Ljubica Obrenović. Konak je izrađen po nalogu kneza Miloša u periodu između 1829. i 1831. godine. Neimar Hadži Nikola Živković, iskusni graditelj iz Vodena, jedan je od pionira graditeljstva novovekovne Srbije i idejni tvorac ovog velelepnog zdanja. Konak je bio i prva zgrada u Beogradu izgrađena od čvrstog materijala, a svojim konceptom prostora i opštim izgledom celine odgovara kulturi Osmanskog carstva s primenom dekorativnih elemenata savremene evropske arhitekture i kao takav spada u najuspelije konake kneza Miloša.

foto: Aleksandra Radibratović

Konak kneginje Ljubice izgrađen je kao dvospratna pravougaona građevina koja se sastoji iz tri nivoa: podrum, prizemlje i sprat. Spoljašnji izgled zdanja kao i enterijer prikazuju poštovanje tradicije osmanske stambene arhitekture. Centralni deo građevine čini prostrani hol oko koga su raspoređene manje sobe. U središtu okrenuta prema reci Savi nalazi se polukružna prostorija divanhana, sa čije strane se nalaze raskošna vrata koja danas vode u dvorište, a nekada su služila kao glavni ulaz u zgradu. Prizemlje i sprat povezani su dvama simetrično postavljenim drvenim stepeništima. Raspored prostorija u prizemlju se ponavlja i na spratu, što pokazuje idealnu arhitektonsku kompoziciju, međutim divanhana na spratu je intimnija i znatno skromnija. Na krovu Konaka se nalazi osmougaoni prostor pod nazivom „Baba Finka” koja na svakoj strani ima po jedan prozor i služio je kao osmatračnica.

Na osnovu putopisa Ota Dubislava Pirha iz 1829. godine o Konaku saznajemo sledeće:

„Jedan malen deo Beograda odskočio je prema ostalim, a to je jedan mali prostor na jugozapadnom kraju glavne ulice u gornjoj varoši. […] Iako nije najveća, po svojoj formi to je najlepša zgrada koju sam u Srbiji video.” Novi konak se već po ulozi koja mu je bila namenjena razlikovao od običnih privatnih kuća za stanovanje i „sadrži izvesne odlike koje ga […] stavljaju u red utvrđenih dvoraca velikih paša i bogatih begova”.

foto: Aleksandra Radibratović

Kneginja Ljubica, iako je bila skromna, želela je da život na dvoru uredi na visokom nivou. Za nju se kaže da je bila okrenuta porodici i da je učestvovala u odgajanju dece: Petrije, Savke, Gabrijele, Marije, Todora, budućih kneževa Milana i Mihaila, i Ane. Neretko je vreme provodila u bašti samog Konaka, u kojoj je, ispijajući kafu, uživala sa decom uz brojne družbenice i dadilje. Ljubica je bila poznata kao stroga i samosvesna, naslednicima  je savetovala da budu učtivi, govore istinu i vole otadžbinu, a često je zauzimala i oprečni stav u politici, zbog čega je nekoliko puta dolazila u ozbiljne sukobe sa knezom Milošem. Tokom političkih napada na Miloša čak je prešla na stranu opozicije kada je 1835. godine pomogla Miletinu bunu, što će dovesti do slabljenja kneževog položaja. Iako je posle njegovog odlaska iz Srbije promenila mišljenje i pokušala da ga vrati, u tome nije imala većeg uspeha.

Kako je Ljubica Obrenović izgledala kao vladarka zapisala je Mileva Alimpić, koja je neko vreme živela na kneginjinom dvoru:

„Lepa glava, lepo, čisto vedro lice; krupne smeđe oči; na licu sve pravilno, sve harmonično. Imala je krupan glas; rečitost jasna, odmerena, razložna. Odevala se pristojno prema svom položaju.”

foto: Aleksandra Radibratović

Kroz vreme, konak je menjao namene od liceja do galerije, a danas je muzej u sastavu Muzeja grada Beograda. Kao istorijsko svedočanstvo minulih vremena u Konaku kneginje Ljubice nalazi se stalna muzejska postavka pod nazivom Enterijeri beogradskih kuća 19. veka otvorena prvi put za posetioce 1980. godine. U postavci je predstavljeno oko 450 predmeta likovne i primenjene umetnosti i stilskog nameštaja podeljenih u više kamernih celina koje prikazuju razvoj beogradskih enterijera tokom 19. veka u skladu sa životom tadašnjih vladara i građanstva.

Na prizemlju zdanja jedna od prostorija uređena je u tursko-balkanskom stilu, uobičajenom za vreme kada je kneginja živela u konaku. Na osnovu sačuvanog originalnog dolapa, pretpostavlja se da je ova soba služila za spavanje. Tadašnji ukućani su se grejali na odžaklije i smatralo se da jedna odžaklija može zagrejati dve prostorije. Osvetljenje je dolazilo od sveća ili lustera – polijeleja.

Smatra se da su sobe ka bašti pripadale vladarskoj porodici, dok su one ka ulici, vidno manje, pripadale pomoćnom osoblju.

foto: Aleksandra Radibratović

Jedna od karakterističnih je i turska soba iz perioda oko 1880. godine izvedena u stilu turskog baroka, sa nameštajem od orahovine sa dekoracijom karakterističnom za islamsku tradiciju u vidu geometrijskih i floralnih elemenata. Dekoracija je izvedena u tehnici inkrustacije, sedefom i srebrnim nitima ili perforacijom u drvetu.

Salon Barlovac koji se nalazi u srcu konaka pripada periodu ranog bidermajera i svedoči o usponu građanske kulture srednje Evrope čiji se uticaji preslikavaju na život više klase u kneževini Srbiji. Obiluje različitim predmetima primenjene umetnosti, kao što su lepeza Lenke Konstantinović (kći Miloševog brata Jevrema) od kornjačinog oklopa i briselske čipke, pehar sa likom mladog Aleksandra Obrenovića, čaše sa predstavama kneza Mihaila i kneginje Julije ili fonograf – preteča gramofona. Ugledni građani posebnu pažnju pridavali su uređenju domova, pa su istaknute vitrine sa dragocenostima poput srebrnine shvatane kao simbol moći i uspeha. Ogledalo je takođe smatrano odlikom prestiža i ugleda, a porodica Obrenović jedna je od prvih koja je imala privilegiju da u svom domu poseduje jedan takav simboličan i skupocen predmet.

foto: Aleksandra Radibratović

Na gornjem spratu Konaka nalaze se i neobarokni salon iz druge polovine 19. veka sa slikama koje svedoče o oslobađanju Srbije od Turske vlasti, zatim radna soba u stilu ranog bidermajera i radna soba u stilu rokokoa, salon u alt dojč stilu i druge zanimljive ambijentalne celine koje će vas upoznati sa načinom života visoke klase u Beogradu druge polovine veka. U Konaku kneginje Ljubice imaćete prilike da prošetate i nekadašnjim salonom kraljice Natalije Obrenović, čiji nameštaj pripada stilu Napoleon III ili ampir II, a koji je ovde prenet kada je zgrada dvora promenila namenu.

foto: Aleksandra Radibratović

Od mnogobrojnih prostorija konaka za potrebe muzejske namene najveće izmene pretrpeo je podrum koji danas nosi naziv Sala pod svodovima. Ova sala okuplja brojne afirmisane i mlade umetnike, u njoj se obeležavaju važni datumi, koncerti, skupovi, radionice i predstavlja centralno mesto okupljanja u okviru različitih manifestacija koje se ovde održavaju. Prethodne godine izvršena je i rekonstrukcija kneginjine bašte po uzoru na onu izvornu u kojoj su se nalazile autohtone vrste puzavica, ruža i zeljastih biljaka o kojima je kneginja Ljubica lično brinula.

Nakon obilaska konaka, uz brojne zanimljivosti koje ćete saznati od vodiča Muzeja grada Beograda, odmorite se na klupama u dvorištu. Odatle, sa pogledom na Sabornu crkvu, sumirajte utiske nakon šetnje kroz ovu istorijsku građevinu čija je izgradnja obeležila razvoj tadašnjeg Beograda, uspon dinastije Obrenović i mesto kneginje Ljubice kao prve žene na čelu moderne, oslobođene Srbije.

jun, 2022.

Leave a Reply

Your email address will not be published.