„Blagovesti”, Fra Anđeliko, foto: Wikipedia

Godina je 1450. U manastiru Svetog Marka u Firenci zora se tek priprema da promeni boje neba, a neki šum budi kaluđere sa najlakšim snom. Ne, nisu to ni prvi petlovi, ni zvona koja pozivaju na molitvu. Zvuči kao da neko grebe zid. Na vrhu stepeništa severnog ulaza u konake za spavanje jedna povijena figura radi nešto što sa ove daljine izgleda prilično nelegalno.

-Lopov? – prošaputao je jedan brat glasom koji je odavao da mu nije svejedno.

-Nije lopov, vidiš mu za pojasom zakačene četke. To je onaj ludi Anđeliko, izgleda da je opet imao viziju u snu…

-Ima li on prava da nas budi ovako rano svojim malanjem zidova?

-Hoćeš to da pitaš Kozima Medičija koji ga je za to malanje unajmio?

U manastiru Svetog Marka u Firenci, obnovljenom od strane Kozima Medičija, jedan dominikanski kaluđer dobio je zadatak da zidove i oltar ukrasi freskama. Ako se pitate zašto je moćni vladar, koji je mogao da unajmi svakog slikara kojeg poželi, ovaj posao poverio čoveku crkve, odgovor je jednostavan – taj kaluđer je bio slikar kakav se samo poželeti može. Nama je danas poznat pod imenom Fra Anđeliko, slikar rane renesanse i autor naše majske slike meseca – Blagovesti.

Kozimo Mediči je sredinom 15. veka o svom trošku obnovio manastir Svetog Marka u Firenci – crkvu, biblioteku, odaje za život. Arhitekta unajmljen za ovaj poduhvat bio je jedan od prvih firentinskih renesansnih arhitekata, Mikeloco di Bartolomeo. U manastiru je otvorena prva javna biblioteka još od perioda antike, a čitav poduhvat koštao je preko trideset i šest hiljada dukata.

Freska Blagovesti, urađena oko 1450. godine, nalazi se na vrhu stepeništa severne strane spavaonica manastira Svetog Marka. Od pedeset dela koje je Fra Anđeliko oslikao u ovom manastiru, u oltaru i zidovima crkve, monaškim ćelijama, klausteru i hodnicima, Blagovesti su danas najpoznatije.

Slikarstvo Fra Anđelika predstavlja prelaz između umetnosti pozne gotike i rane renesanse – pogledajte sliku i videćete da je Bogorodica predstavljena na tronu u zatvorenom prostoru, kao i to da oreoli još uvek ne prate pokret glave i tela. To su detalji koji sliku čine gotičkom. Međutim, korintski stubovi koji drže zasvođeni krov nad mati božjom, arhitektonski elementi i upotreba perspektive odaju uticaj koji su na umetnika ostavili njegovi savremenici, slikari rane renesanse, Đoto i Mazačo.

Veoma smela i inovativna je sama scenografija u koju slikar smešta biblijsku scenu. Posetiocima manastira, u kojem se freska nalazi, i njegovog unutrašnjeg dvorišta – klaustra, sasvim je jasno da je vrt koji okružuje biblijske aktere na fresci zapravo prisutni manastirski vrt. Fra Anđeliko smešta scenu Blagovesti u realan prostor, tj. u fizičku realnost monaha koji će je gledati svakog dana. Da je slikar mislio na komunikaciju koju slika ostvaruje sa posmatračem, svedoči i podsetnik za monahe na dnu slike – Virginis Intacte Cvm Veneris Ante Fivvram Preterevndo Cave Ne Sileatvr Ave, što bi otprilike značilo: Kada stanete pred sliku svevišnje device, ne zaboravite da kažete Ave.

Zanimljiv detalj je i prozor koji je Fra Anđeliko naslikao iza Bogorodice. On se može tumačiti kao hortus conslusus, zatvoreni vrt koji je čest Bogorodičin atribut. Naime, hrišćanski teolozi i mističari smatrali su da je utroba device Marije poput zatvorene bašte – do nje se ne može doći uobičajenim putem već samo božanskom intervencijom. A opet, da je na zidu na kojem je freska oslikana zaista otvoren mali prozor, kroz njega bi se posmatraču takođe prikazao pravougaonik pun bilja, s obzirom na to da se sa druge strane zida nalazilo unutrašnje dvorište manastira.

Pogledajte sliku pažljivo još jednom i primetite da je slikar prikazao samo Bogorodičinu senku. Anđeo Gabrijel ili Gavrilo, koji joj donosi blage vesti od Boga, prikazan je kao duhovno, eterično biće. On je samo božanski glas, a ne pojava od krvi i mesa, i stoga on ne može stvoriti senku.

Postoje tvrdnje da su u ovom periodu svetle freske bile oslikavane na onim mestima na kojima su imale više dekorativnu funkciju, dok su u privatnim ćelijama i prostorima za molitvu korišćene tamne boje, koje su imale zadatak da atmosferu prilagode kontemplaciji i molitvi. S ozbirom na to da je scena Blagovesti oslikana na spoljašnjem zidu, ne čudi nas upotreba svetlih pastelnih boja. Takođe, Fra Anđeliko je skupocene materijale, poput azurno plave boje i zlatnih listića, koristio samo za odabrane prostore – one koji bi na najbolji način prikazali platežnu moć njegovog mecene. Zbog toga su sve scene koje se nalaze u najčešće posećivanim prostorijama manastira, kao i one oslikane u ćeliji za molitvu Kozima Medičija, najšarenije.

Scenu Blagovesti Fra Anđeliko je naslikao još nekoliko puta u životu. U manastiru Svetog Marka ovu scenu ponavlja u jednoj od ćelija za molitvu. Jednu verziju Blagovesti oslikao je i u crkvi Svetog Dominika u Kortoni, a četvrta se danas nalazi u Madridu, u muzeju Prado.

piše: MoonQueen

Leave a Reply

Your email address will not be published.