„Autoportret sa velom”, detalj, Milena Pavlović Barili, foto: Arte.rs

Milena Pavlović Barili, slikarka i pesnikinja, rođena je u Požarevcu. 5. novembra 1909. godine kao jedino dete požarevačke učiteljice i pijanistikinje Danice Pavlović i italijanskog kompozitora i pesnika Bruna Barilija. Po majci, Milena je bila u srodstvu sa kraljevskom lozom, jer je Danica bila je jedna od unuka najstarije Karađorđeve ćerke Save. Idilični odnos članova Milenine porodice trajao je kratko. Roditelji su joj se razveli 1923. godine, a taj razvod će se odraziti na Milenin život i slikarstvo. Milena je živela i stvarala u Americi, Parizu, Minhenu, Londonu, Rimu i svojoj domovini, a život joj je bio neprestana borba sa bolešću i tugom, ratom i čežnjom za roditeljskom ljubavlju.

U celokupnom slikarkinom stvaranju uočavaju se brojne promene koje su usledile pod uticajima antike, nadrealizma, secesije, kubizma, renesanse i simbolizma, pa je na njenim radovima uobičajeno sresti kombinacije stilova. Jedan od glavnih stvaralačkih nagona je strah od smrti koji Milenu prati još od rođenja i koji će vremenom pojačati bolesti srca, izazvati oboljevanje od trbušnog tifusa i bolesnu kičmu. Sve ovo uticalo je na korišćenje ograničene skale boja koja vremenom postaje sve uža i znatno tamnija.

Slika Milene Pavlović Barili, Autoportret sa velom nastala je 1939. godine, pretpostavlja se u Njujorku, gde je slikarka tada živela. Na slici Milena kao da je zarobljena u ogledalu, okrenuta na desno sa stavom elegantne, krhke i graciozne dame. Ona zadivljeno, ali i zapitano gleda u sebe kao da nagoveštava sopstveni krah, dok je iza nje otvoren prozor sa drvenom gredom u kome se nazire prošlost. Tankim obrvama i usnama i izduženim crtama lica daje izraz modernosti, a bademastim očima i izduženim prstima desne ruke podražava velike slikare monumentalnog srednjovekovnog slikarstva. Nasuprot tome, u proporcijama oponaša antički ideal koji blago obavija tankim i nežnim naborima vela. Veo je ovde simbol elegancije koja se pojavljuje na njenim slikama ali i damskih manira koje koristi još na početku stvaralaštva iz 1926. godine.

Autoporter sa velom, Milena Pavlović Barili, foto: perpetum mobile

U pejzažu na slici Autoportret sa velom postoje tri figure. U daljini je čovek na belom konju ispred koga se vidi tanana silueta žene u crvenoj haljini koja vodi dete za ruku. Ova predstava aludira na razdvojenost od oca koji je bio vrlo malo prisutan u trenucima njenog odrastanja. U daljini koja se vidi sa prozora na slici vedrina neba prelazi u oluju i predstavlja burnu i nemirnu ljubav koja ih je spajala. Idilična porodična slika ne predstavlja samo puku težnju i zaleđene ljudske figure u prostoru, već nastojanje da se porodični odnosi obnove. Crna površina zida funkcioniše kao neka vrsta paspartua, praznog i graničnog mesta između realnosti slike.

Veliki uticaj na Milenino slikarstvo ostavilo je njeno bavljenje modom, sa kojom se prvi put susrela u Francuskoj 1927. godine, a kojoj će se kasnije posvetiti mnogo više. Budući da u tuđini poput Pariza i Njujorka nije imala stalni izvor prihoda, baviće se modnim ilustracijama kako bi rešila svoju lošu finansijsku situaciju. Njeni crteži našli su se na naslovnim stranama predratnog Voga, zatim časopisa poput Harpers Bazar, Tawn and Country, Charm, House Beautiful, Life, Red Book, Mcall’s, i mnogih drugih. Iz tog perioda se na Mileninim radovima uočava afinitet ka nežnim, prozirnim materijalima koji naglašavaju senzualnost tela. Upotreba velova i šešira je takođe veoma korišćena pa slika Autoportret sa velom korespondira sa stilom, estetikom i istančanim ukusom Vogovih stranica i Mileninih modnih ilustracija.

Slika Autoportret sa velom danas se nalazi u privatnom vlasništvu Margaret Melori iz Santa Barbare u Kaliforniji. Povodom sto godina od rođenja slikarke, Pošta Srbije je 6. aprila 2009. godine u okviru izdanja Umetnost emitovala poštansku marku nominale 22 dinara. Na poštanskoj marki prikazana je upravo ova slika. Od 12. aprila 2012. godine ime ove poznate umetnice nosi Osnovna škola na Paliluli, na čijem grbu se nalazi Milenin lik.

Milena je renesansna, realna i nadrealna, melanholična, romantična i srednjovekovna u isto vreme. Njeno stvaranje je tanano i prepuno bola, a zagasite boje odraz su jačine i borbe koje su je vodile kroz život.

piše: Milena Nedeljković

Leave a Reply

Your email address will not be published.